به گزارش گالري آنلاين به نقل از روابط عمومي جشنواره، تعريف درست و شفاف از جايگاه شهرها در توسعه کشور و حرکت به سوي شهري برخوردار از پايداري و مناسبات صحيح و متناسب با ابعاد و ويژگيهاي ترسيم شده در اسناد فرادستي، نيازمند انجام مطالعات و پژوهشهاي گسترده، كاربست دستاوردهاي تحقيقات و بهرهگيري از نوآوري در مديريت کلانشهر تهران است.
مرکز مطالعات و برنامهريزي شهر تهران با ايده ايجاد فرصت بهرهبرداري از آخرين توليدات علمي و اشتراک گذاري تجارب ارزشمند در سطح محلي، ملي و بينالمللي به منظور پاسخگويي به نيازها و چالشهاي روبهرشد کلانشهر تهران و با هدف ترغيب توليد و اشاعه دانش كاربردي در حوزه مسائل شهري و تجليل و تكريم پديدآورندگان آثار برتر در اين حوزه، برگزاري «جشنواره برترينهاي پژوهش و نوآوري شهري در مديريت شهري» را از سال 1386 آغاز نموده است.
جشنواره مذکور در روندي رو به رشد از برگزاري در سطح شهرداري تهران به شهر، کلانشهرها و سطح بينالملل گسترش يافته است و اکنون در دهمين سال برگزاري به عنوان رويداد علمي شهرداري مورد استقبال جوامع دانشگاهي و نخبگان شهري تهران قرار دارد.
اکنون در آستانه دهمين سال برگزاري جشنواره مذکور، دو بخش برترين تجارب مديريتي در خصوص کاربست طرحهاي مديريتي با هدف ترويج بهرهگيري و مستندسازي خروجيهاي مطالعات و بخش پرسش دانشجويي با هدف ايجاد شبکه دانشجويي به منظور ارائه راهحلهاي خلاقانه و نوآورانه در مسائل شهري به رويداد مذکور افزوده است.
زمانبندي چشنواره:
- 1/7/96
- 30/8/96
- 1/9/96
- 15/9/96
- 3/10/96
شروع ارسال آثار و ثبت نام بخش نمايشگاهي و تيم هاي دانشجويي
پايان مهلت ارسال آثار و ثبت نام بخش نمايشگاهي و تيم هاي دانشجويي
ارزيابي و داوري آثار شروع
پايان ارزيابي و داوري آثر
برگزاري جشنواره و کنفرانس تخصصي
آثار پژوهشي در 5 قالب کتاب، مقاله، پاياننامه، طرح پژوهشي و طرح پژوهشي پيشنهادي پذيرفته ميگردند.
محورهاي جشنواره:
1- اقتصاد شهري و درآمدهاي پايدار
2- عدالت شهري
«عدالت» يکي از ارزشهاي ماندگار بشري در تمام اعصار است و «عدالت شهري» به دسترسي و بهرهمندي آحاد شهروندان از امکانات، اطلاعات، سرآنهها و خدمات شهري اطلاق ميشود. شهرداري تهران به عنوان يک نهاد عمومي، در تمام حيطههاي ماموريتي خويش اعم از خدمات شهري، شهرسازي و معماري، حمل و نقل و ترافيک، محيط زيست، اجتماعي و فرهنگي، ايمني و مديريت بحران، روابط عمومي و ديپلماسي شهري، اقتصاد شهري و زيرساختهاي شهري؛ خود را ملزم به اهتمام به اصل عدالت ميداند. اينکه آحاد شهروندان مناطق مختلف شهر نسبت به بهرهمندي از اطلاعات، امکانات و خدمات شهري به طور ذهني و عيني احساس و موقعيتي برابر داشته باشند و اينکه فصل مميز مناطق 22 گانه شهري تهران نه کميت و کيفيت برخورداري از سرآنهها که تنها در بعد مسافت و موقعيت جغرافيايي باشد و فائق آمدن بر تفاوت در برخورداري بين نواحي در داخل هر منطقه؛ از اهداف بلند مديريت شهري تهران است. علاوه بر اينها، شفافيت نهاد مديريت شهري و دسترسي برابر همۀ ذينفعان به اطلاعات از ديگر معيارهاي تحقق شهري عادلانه است. با چنين رويکردي موضوع «عدالت شهري» به عنوان يکي از محورهاي «دهمين جشنواره بين المللي برترين هاي پژوهش و نوآوري مديريت شهري (جايزه جهاني تهران) و چهارمين کنفرانس علمي مديريت شهري» برگزيده شده است.
3- مديريت و حكمروايي شهري
4- هوشمندسازي شهري
روند پرشتاب شهرنشيني طي دهههاي اخير در جهان، موجب ايجاد کلانشهرها و مجموعههاي شهري شده است که مجموعه عظيمي از افراد با فرهنگهاي متنوع را در قالب سيستمهاي شهري در خود جاي دادهاند. همزمان پيچيدگيها و نيازهاي رو به تزايد اين مجموعهها به گونهاي رشد يافتند که راهکارهاي سنتي پيشين جوابگوي اداره شهرها نبود. لذا در پاسخ به نيازهاي جديد راهکارها و ابزار نوين؛ اغلب در بستر علوم ميان رشتهاي؛ توسعه يافته و بکار گرفته شدند. يکي از اين راهکارها «هوشمندسازي» شهرهاست که به سرعت در کليه حوزههاي علوم مرتبط با مديريت شهري توسعه يافته است. اما آنچه در اين ميان داراي اهميت است پيچيدگي مفهوم «شهر هوشمند» است که به عنوان پارادايمي در ادبيات توسعه شهري، با مولفهها و ابعاد متنوعي تعريف شده است. بررسي ادبيات نظري شهر هوشمند در اواخر قرن بيستم اغلب بوسيله معادلهايي مانند «شهر ديجيتالي»، «شهر اطلاعاتي»، «شهر سيمکشي شده»، «جامعه هاي الکترونيکي» و «شهر سايبري» معرفي شد. ليکن سرعت بالاي پياده سازي راهکارهاي برآمده از علوم ميان رشته اي طي ساليان گذشته، موجب آن شده است که صاحبنظران علوم حوزه مديريت شهري با توسعه مدلهاي مفهومي پيچيده، تحقق شهر هوشمند و هوشمندسازي شهري را تنها محدود در مولفه هاي سخت افزاري تعريف نکنند بلکه هوشمندسازي شهري را در گرو تحقق شبکهاي از مولفههايي مانند نوآوري، يکپارچگي، نهادها(سازمانهاي پژوهشي و مبتني بر اقتصاد دانشبنيان)، سرمايهاجتماعي و زيرساختهاي سخت افزاري تعريف نمايند.
فرصتي که در قالب اين جشنواره براي محققان، دانشجويان و مديران فعال در علوم مرتبط با مديريت شهري فراهم آمده، اين بستر را به وجود آورده است تا آنها بتوانند در قالب محور «هوشمندسازي شهري» آخرين دستاوردهاي علمي و تجربي بومي و بين المللي را مرور کرده و اطلاعات و دانش خود را به اشتراک بگذارند. محوري که به دليل ميانرشتهاي بودن مفاهيم آن ميتواند، منبع مفيدي از دانش طيف گستردهاي از فارغالتحصيلان رشته هاي متنوع دانشگاهي را در اختيار جامعه علمي و حرفه اي قرار دهد.
5- ديپلماسي شهري
6- توسعه اجتماعي و فرهنگي
7- ايثار و مقاومت در ارتقاء فرهنگ شهروندي
يکي از ذخاير ارزشمند تمدن اسلامي ايراني آموزه هاي فرهنگ ايثار و مقاومت حاصل از انقلا اسلامي و دفاع مقدس است،که با الهام ارزشهاي اسلامي موجوديت يافته اند.فرهنگ ايثار و مقاومت داراي ظرفيت عظيم تمدن سازي که لازمه آن نهادينه شدن اين فرهنگ در جامعه است ،که در اينصورت ميتواند کارکرد هاي اجتماعي در راستاي ارتقاي فرهنگ شهروندي داشته باشد.
8- حمل و نقل پايدار و انسان محور شهري
حجم بالاي جمعيت، روند روبهرشد سفرهاي روزانه و فرايند موتوريزه شدن شهرها شرايطي را به وجود آورده که حمل و نقل به عنوان يکي از بزرگترين چالشهاي پيش روي کلان شهرها شناخته شده است. به گونه اي که عملکرد کارآمد کلان شهرها تا حد زيادي وابسته به وجود يک سيستم حمل و نقل کارآمد است. به علاوه رقابت کلانشهرها در بازارهاي جهاني و اثرات منفي مشکلات ترافيکي بر منافع اقتصادي از يک سو و همچنين اثرات مستقيم حجم ترافيک و حمل و نقل شهري بر آب و هوا و محيط زيست از سوي ديگر، مديريتهاي شهري را به تلاش در جهت جستجوي راهکارهاي برون رفت از اين چالش واداشته است.
از سوي ديگر امروزه به دليل نرخ رشد بيشتر تقاضاي سفر از نرخ عرضه تسهيلات حمل و نقلي، رويكرد «پيش بيني و تدارك» به عنوان راه حل مسايل روبه رشد حمل و نقل، اعتبار خود را از دست داده، در حاليكه رويكردهاي مديريت حمل و نقل و روشهاي مبتني بر توسعه پايدار که داراي سه بعد اصلي اجتماعي، اقتصادي و زيست محيطي است، از اقبال بالايي در ساليان اخير برخوردار گشته است. از جمله زير محورهاي اصلي مرتبط با موضوع حمل و نقل پايدار و انسان محور عبارتند از:
- توسعه حمل و نقل همگاني
- برنامه ريزي حمل و نقل و کاربري زمين
- اقتصاد حمل و نقل
- ايمني ترافيک، کاهش تصادفات شهري و قوانين و مقررات
- آموزش، فرهنگ سازي و اطلاع رساني در حوزه حمل و نقل
- مديريت ترافيک و سيستم هاي هوشمند
- حمل و نقل پاک و انسان محور
9- خدمات شهري
يکي از مهمترين حوزههاي مأموريتي که مطابق قانون برعهده شهرداريها قرار دارد، حوزه خدمات شهري است. مديريت پسماندها، مديريت ميادين ميوه و تره بار، آتش نشاني و خدمات ايمني، ساماندهي صنايع و مشاغل شهري، زيباسازي شهري، مديريت فروشگاه هاي شهروند از جمله اقدامات گسترده و متنوعي است که در اين بخش جاي گرفته است. جهت مرور موضوعات مرتبط به اين حوزه، مواردي از جهتگيريهاي راهبردي برنامه پنج ساله دوم شهرداري بحضور ارائه ميگردد. مطالعاتي که در راستاي اين جهتگيريها ارائه گردند، در اولويت کسب امتياز بالاتر قرار ميگيرند:
- نيل به شهري زيبا، شاداب، سالم و پاک از طريق توسعه و ارتقاء سطح بهداشت و مديريت بهينه پسماندهاي توليدي؛
- اصلاح الگوهاي مصرف شهروندان و کاهش پسماندها و پسابها؛
- اتخاذ رويکردهاي آموزشي سلامت شهري؛
- ايمنسازي شهر در مقابل آتش سوزي و ساير حوادث غيرمترقبه با توسعه و توزيع مناسب و سلسله مراتبي مراكز آتش نشاني و پايگاه هاي امداد در محدوده شهر
- اصلاح و ساماندهي ساختاري بازارها و ميادين ميوه و ترهبار به منظور تبديل آنها به مراکز خدمات مقياس محلهاي، ناحيهاي و شهري؛
- زيباسازي و ساماندهي سيما و منظر شهري از طريق انتظام بخشي بصري و تقويت نشانههاي هويت شهري؛
- بازنگري در رويهها، فرايندها و سازوکارهاي فعاليتي حوزه خدمات شهري به منظور ارتقداء کارآمدي و اثربخشي؛
- واگذاري امور خدمات شهري به بخش خصوصي و تأمين خدمات از طريق خريد خدمت؛
- استفاده از ظرفيت تشکلهاي صنفي در تصميمسازي و برنامهريزي خدمات شهري.
زيرموضوعات مرتبط به محور خدمات شهري به قرار زير ميباشند:
- مديريت پسماندهاي جامد
- مبارزه با حيوانات موذي شهري
- ارتقاء خدمات ايمني
- مديريت ميادين ميوه و ترهبار
- ساماندهي صنايع و مشاغل
- زيباسازي شهر تهران
10- ارتقاي محيط زيست شهري
شهر تهران مانند بسياري از کلانشهرهاي ديگر جهان، از مشکلات فزاينده زيستمحيطي رنج ميبرد. آلودگي هوا به ذرات معلق و گازهاي حاصل از فرايند احتراق سوختهاي فسيلي، آلودگي صوتي و آلودگي روانابهاي سطحي فقط چند مورد از فهرست بلند مشکلات زيستمحيطي شهر تهران را تشکيل ميدهند. اين مشکلات که در اثر مجموعهاي از عوامل مانند رشد بيرويه جمعيت، تمرکز بيش از حد مراکز اقتصادي و صنعتي، ضعف زيرساختهاي فني و قانوني و شرايط خاص طبيعي شهر تهران پديد آمدهاند، به تدريج به چالش عمدهاي براي سلامت و حيات اقتصادي و اجتماعي جامعه شهري تهران تبديل شدهاند. مواجهه با اين مشکلات در حوزه وظايف و اختيارات نهادهاي بسيار متعدد دولتي و نيمه دولتي قرار دارد که به شکلهاي مختلف درگير رسيدگي به مسائل زيستمحيطي شهر تهران هستند. در اين ميان شهرداري تهران نيز به عنوان بزرگترين نهاد خدمات شهري، خدمات زيست محيطي بسياري را به صورت مستقيم و غير مستقيم به شهروندان ارائه ميكند. ارائه اين خدمات توسط بخشها و سازمانهاي زيرمجموعه شهرداري تهران صورت ميپذيرد.
مرکز مطالعات و برنامه ريزي شهر تهران به عنوان بازوي مطالعاتي شهرداري تهران در راستاي نيل به اهداف مطالعاتي مديريت شهري تهران، امسال نيز همچون سال هاي گذشته، برگزاري جشنواره برترينهاي پژوهش و نوآوري در مديريت شهري را عهده دار است. ارتقاء کيفيت محيط زيست شهري بعنوان يکي از محورهاي دهمين جشنواره بين المللي برترينهاي پژوهش و نوآوري در مديريت شهري با هدف تعامل با اساتيد، دانشجويان، مديران و علاقمندان به حوزه محيط زيست، تبادل بروزترين اطلاعات و پژوهشهاي زيست محيطي و همچنين دستيابي به ايده ها و راهکاري نوين در جهت بهبود وضعيت محيط زيست شهر تهران انتخاب شده است. زير موضوعات محور ياد شده شامل موارد زير مي باشد:
- آلودگيهاي محيط زيست در شهرها (هوا، صوت، آّب و خاک)
- مديريت پايدار آب
- تغييرات اقليمي و شهرها
- حفاظت از تنوع زيستي در شهرها
- حفظ و توسعه فضاي سبز شهري متناسب با اقليم شهري
- ارزيابي اثرات زيست محيطي پروژه هاي شهري
- کاربرد فناوري هاي نوين در پايش و حذف آلاينده هاي محيط زيست
- آموزش، اطلاع رساني و مشارکت هاي مردمي در حفظ محيط زيست شهري
- مديريت بهينه انرژي در شهرها
11- زيرساخت هاي عمراني
زيرساختها ابنيه فني يا تأسيساتي زيربنايي هستند که خدمات ضروري و پيشنيازهاي لازم براي زندگي مطلوب افراد را فراهم ميکنند و توسعه پايدار بدون توسعه مناسب زيرساختها امري غير ممکن است. زيرساختهاي عمراني در شهرها؛ مجموعه سيستمهاي بزرگراهها، پلها، تونلها، شبکههاي جمعآوري فاضلاب و… را شامل ميشود.
سير تحولات اجتماعي، اقتصادي، صنعتي و شهري، نگرش جديدي را در توسعه و بازسازي زيرساختها در سطح ملي و منطقهاي ميطلبد. بسياري از زمينههاي مهندسي در بخشهاي طراحي زيرساختها سير تکاملي خود را طي نمودهاند ولي در زمينه برنامهريزي و مديريت، نگهداري، بازسازي، و ارتقاي اين بخشها، حرکتها غيرهماهنگ و در برخي مواقع تصادفي بوده است. در طراحي تأسيسات زيربنايي و سازههاي وابسته به آنها، بالا بردن اطمينان پذيري مقاومت سازه در مقابل بار لرزهاي و کمي نمودن عدم قطعيتها در طراحي از چالشهاي مهم پژوهشي و اجرايي بشمار ميآيد. علاوه بر اين، در ساخت و بهرهبرداري از زيرساخت ها مفاهيمي چون قابليت اطمينان، امنيت، مديريت بهرهبرداري، تعمير، نگهداري و نوسازي از اهميت ويژهاي برخوردارند که با توجه به رشد قابل توجه فناوري در دنياي امروز، بدون نگاه فناورانه و پژوهش مدار رسيدن به سطح قابل قبول در هر يک از مفاهيم ممکن نيست.
بر اين اساس دهمين جشنواره پژوهش و نوآوري فرصتي براي ارائه دستاوردها و به اشتراکگذاري راهحلها در مقابل مشکلات و بستري براي ايجاد شبکه همکاري متخصصين و نخبگان شهري در راستاي توسعه پايدار شهري ميباشد، توسعه پايداري که با نگرش سيستمي و نگاه همهجانبه و يکپارچه به توسعه شهري، عدم تمرکز، توزيع قدرت و تقويت مشارکت عمومي ميتواند آينده بهتري را براي اين شهر به ارمغان آورد.
زيرموضوعات مرتبط با محور زيرساختهاي عمراني به شرح ذيل مي باشد:
- مديريت و جمعآوري آبهاي سطحي
- مديريت نگهداري و تعمير زيرساختها
- مديريت ساخت زيرساختها
- زيرسازي و روسازي معابر
- کاربرد مصالح و فناوريهاي نوين در طراحي، اجرا و بهرهبرداري زيرساختها
- مقامسازي زيرساختها
12- ايمني، تاب آوري و مقابله با مخاطرات شهري
امروزه جوامع در تلاش براي دستيابي به شرايطي هستند که در صورت وقوع بحران، بازگشت سريع آنها را به وضعيت پيش از بحران فراهم سازد. اگرچه نميتوان اثرات ناشي از مخاطرات طبيعي را به طور کامل حذف نمود، اما آسيب پذيري ناشي از آن قابل تقليل است. در سال هاي اخير ديدگاه غالب، از تمرکز بر روي کاهش آسيبپذيري به افزايش تابآوري در مقابل بحران تغيير پيدا کرده است. با وجود گذشت بيش از سه دهه از تحقيقات اوليه در مورد تاب آوري، هنوز اين مفهوم فاقد درک فراگير و عملياتي در حوزههاي مختلف علمي و از جمله مديريت بحران است. با اين وجود، پيش از هرگونه تصميمگيري درباره فعاليتهاي صورت پذيرفته ذيل موضوع تابآوري، توجه به مسأله ايمني ضروري و بلادرنگ مي باشد. زيرا که در صورت توجه به تمامي عوامل ديگر و به کارگيري بهترين امکانات، تجهيزات و … به منظور عملکرد سريع و همه جانبه حين بحران بدون در نظر گرفتن ايمني فعلي خود شهر، از پيامدهاي سنگين بحرانها نخواهد کاست. فرآيند ايمنسازي شامل انواع اقداماتي است که پيش از وقوع مخاطرات براي کنترل و کاهش خسارات جاني و مالي انجام ميگيرد. بخش ساخته شدهي يک شهر يکي از عوامل اصلي در تعيين ميزان تلفات در شرايط بحراني است. علاوه بر اهميت ساختمانها در پناه دادن به ساکنان خود، برخي ساختمانها (مانند ساختمان مديريت شهري، بيمارستان ها، مراکز آتش نشاني و…) به سبب نقش آنها در مراحل پاسخگويي فوري به بحران و بعد از بحران اهميت فوق العادهاي دارند. به اين معني که ساختمانهاي مذکور بعد از بحران بايستي داير باشند. ايمني ساختمانها و اماکن به عنوان سپر دفاعي اوليه شهروندان عاملي تعيينکننده در شدت خسارات وارده حين بحران بوده و عدم توجه به معيارهاي استاندارد ايمني، شهر و شهروندان را با خطرات جدي روبرو خواهد ساخت. براي همين منظور، مرکز مطالعات و برنامهريزي شهر تهران با ارائه محور "ايمني، تابآوري و مقابله با مخاطرات شهري" در حوزه مديريت بحران، در دهمين جشنواره بينالمللي برترينهاي پژوهش و نوآوري در مديريت شهري و چهارمين كنفرانس علمي مديريت شهري(جايزه جهاني تهران)، اميدوار است در راستاي ارتقاي تابآوري و ايمني شهرها در برابر مخاطرات، بتواند گامهاي مهمي در بهبود وضعيت توسعه پايدار در کلانشهر تهران بردارد، همچنين با ترويج نگاه نو، سيستماتيک و همه جانبه به مسائل شهر و بويژه حوزه ايمني و تابآوري از طريق بهرهگيري از مطالعات، پژوهشها و دستاوردهاي دانشجويان و اساتيد گرامي، آينده بهتري را براي اين شهر به ارمغان آورد.
زيرموضوعات مرتبط با محور ايمني، تاب آوري و مقابله با مخاطرات شهري به شرح ذيل مي باشد:
- به روز رساني اطلاعات مربوط به مخاطرات و آسيب پذيريها و ايجاد مديريت هماهنگ
- توسعه ظرفيت هاي محلي مديريت شهري
- مديريت و محافظت از شريانهاي حياتي
- امنيت مدارس و مراکز درماني
- ارتقاء ايمني از طريق بهبود سيستم آتشنشاني
- ساخت و ساز و کاربري زمين ايمن
- بهرهگيري از روشهاي مشارکتي به منظور تقويت بافت اجتماعي و آموزش شهروندان
- محافظت از محيط طبيعي
- سيستم هاي هشدار سريع
- اقدامات بازسازي
13- معماري، شهرسازي و بازآفريني شهري پايدار
شهرها محيطهاي انسانساختي هستند که داراي ابعاد و ويژگيهاي پيچيده و مختلفي ميباشند. شهر و انسان همواره با هم در تعامل بوده و برهم تأثير ميگذارند و از هم تاثير ميپذيرند. از اين رو براي داشتن معماري و شهرسازي اصيل و با هويت، ناگزير از دانستن و آگاهي از عوامل و نيروهاي تأثيرگذار کالبدي، زيستمحيطي، اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و هرآنچه که در شکلگيري اين تعامل و ارتباط ميان شهر و جامعه دخيل است ميباشيم.
توسعه پايدار به معني ايجاد تعادل ميان تمام مولفههاي تأثيرگذار در شهر ميباشد. بازآفريني شهري بعنوان يکي از نمودهاي توسعه پايدار، رويكردي همهجانبه و چندسونگر را براي ارتقا كيفيت زندگي شهري به ويژه در نواحي دروني آنها مدنظر دارد. اتخاذ رويکرد يکپارچه در زمينه شهر و مسائل آن، مشارکت پذيري، هويت محلي و حسمکان، محيطهاي اجتماعي همهشمول، اقتصاد شکوفا و عرصههاي عمومي سرزنده از اهم مولفهها و معيارهاي بازآفريني شهري پايدار هستند. همچنين مناطق شهري بازآفريني شده ميتوانند نقش مثبتي در مسير اعتلاي اقتصاد ملي و در دستيابي به اهداف محيطي و اجتماعي کلان داشته باشند.
بايد به اين نکته اذعان داشت که توسعه شهري در ايران عمدتاً مبتني بر معيارهاي کمي برنامهريزي بوده و تاحدودي به مقوله کيفيت بيتوجهي شده است. براين اساس ارتقاي کيفيت فضاهاي شهري و مناظر مختلف شهر، موضوع جديدي است که در اهداف و رويکردهاي مديريت شهري وارد و به يکي از دغدغههاي جدي مديريت شهري تبديل شده است. با چنين رويکردي موضوع بازآفريني شهري پايدار به عنوان يکي از محورهاي دهمين جشنواره برترينهاي پژوهش و نوآوري مديريت شهري انتخاب شده است تا محلي باشد براي ارائه دستاوردها، به اشتراکگذاري راهحلها و ايجاد بستري براي همکاري و همافزايي متخصصين و نخبگان شهري در حوزه معماري و شهرسازي.
14- شهر ايراني– اسلامي
آموزه هاي اسلامي ،از آنروکه بر مناسبات جوامع انساني از يک سو و بر رابطه انسان و محيط از سوي ديگر اثر گذار هستند، مي تواند بر سکونتگاه ها و همچنين نظام برنامه ريزي و مديريت آنها نيز موثر باشند. دين مبين اسلام بر اساس منطق هدايت نسبت همه ساحت هاي حيات بشر را در هندسه معرفتي خود روشن نموده و با تبيين توصيف ها ، ارزش ها و دستورات، بستر کالبدي جامعه (بناو شهر)را نيز تحت تاثيير خود قرار داده است. با اين بيان بايد پذيرفت ، معماري و شهرسازي، تابعي از آموزه هاي دين مبين اسلام و فرهنگ اسلامي خواهد بود.
مروري بر تاريخ شهرنشيني و شهرسازي جهان نشان مي دهد که عامل مذهب نقش مهمي در شکل گيري و گسترش شهرهاي زيادي به ويژه در شهرهاي قديمي داشته است. در بين شريعت هاي آسماني ، دين اسلام بيشترين نقش را در ايجاد توسعه شهرنشيني داشته است. به طوري که «برخي مستشرقان اسلام را شهري ترين دين خوانده اند و تمايلات شهري قوانين شرع مقدس را دليلي بر اين نگرش دانسته اند. با نگاهي به تاريخ 1400 ساله تمدن اسلامي و سده هاي اوج شکوفايي آن، بدين نکته واقف شويم که کمتر تمدني به اندازه تمدن مسلمانان ، به بناي نوشهرها پرداخته اند» (عرفان،1380،ص24-19)
شهرهاي مسلمين،يا شهرهاي ايجاد شده و توسعه يافته در دوران اسلامي،در اقصي نقاط ممالک مسلمين،طي قرون متمادي توسط آنان و متاثر از اصول و معيارهايي غالبا نانوشته که اکثرا از تعليمات اسلامي نشات گرفته اند شکل يافته بودند(نقي زاده،48:1377 ). دين اسلام ، آموزه هاي اجتماعي مشخص و روشني را دربر دارد که مي توان شيوه زندگي جمعي مسلمانان را تعريف نمايد.
رهنمود ها و اصول بنيادي در رابطه با فرآيند ساخت و چارچوب آن، از جوهر و روح اسلام نشات گرفته است. به جرات مي توان ادعا نمود که تکامل رهنمودها و اصول ياد شده از سال اول هجرت (622م) زماني که پيامبر اسلام (صلي الله عليه و آله و سلم) در مدينه سکني گزيدند ، آغاز گشت(سليم حکيم،29:1381). اين اصول موجب شکوفايي تمدن اسلامي و از آن راه مدينه مسلمانان شد.
در سرزمين ايران نيز بناي شهرهاي اسلامي فراواني گذاشته شده است و فرهنگ و هنر غني ايراني در ايجاد اين شهرها اثرات غيرقابل انکاري را داشته است. براين اساس در ايران نوشهرهايي به نام شهرهاي ايراني – اسلامي در طول تاريخ شکل مي گيرند.
انقلاب اسلامي نيز، تلاش داشته تا با احياي ارزش هاي دين مبين اسلام ، بستري براي حرکت به سوي تمدن نوين اسلامي فراهم سازد. بخشي از اين بستر، معطوف التزام به سبک زندگي اسلامي و ايراني است. اين سبک زندگي در همه ي شئون رفتاري و زيستي از جمله در معماري و شهرسازي متبلور مي شود. رهبر معظم انقلاب مي فرمايند« ما اصرار داريم که معماري ما مضمون داشته باشد،چون معماري محسوس ترين نماد زندگي است» و بي ترديد اين مضامين را بايد از متن معارف دين دريافت نمود. بدين معنا ، مهم است که بدانيم ساخت و سازهاي امروز ما تا چه اندازه منطبق بر آموزه هاي دين مبين اسلام هستند.
مقام معظم رهبري درباره ي شهرهاي ايراني اسلامي مي فرمايند «که بايد به دو حوزه نهاد هاي بصري و جلوه هاي ظاهري در شهر و محتوي شهر و برنامه هاي شهري توجه شود» ، همچنين ايشان مي فرماييند:« در فهرست خدماتي که شهرها به آن مي پردازند بايد حفظ هويت و اصالت شهرها و روستاها ،پايبندي به معماري اسلامي ايراني،رعايت زيبايي و استحکام بناها ،ترويج فرهنگ نظم و قانون ، گسترش نمادهاي دين و اخلاق ،آسان سازي خدمات رساني و عدالت و فراگيري در خدمات شهري و نيز توسعه فضاي سبز و احترام به محيط زيست مورد توجه قرار گيرد»
در اين راستا محور شهر ايراني _ اسلامي پذيراي مقالات در زمينه هاي فوق الذکر که بيان کننده ، شکل گيري و نوع زندگي در شهرهاي ايراني – اسلامي است، خواهد بود.