مطالعات نشان داده است که طراحي فضاي آموزشي تاثير مهمي بر پيشرفت تحصيلي دانش آموزان دارد. در اين گزارش “جهان آموزش” سه نمونه فضاي آموزشي در ژاپن، دانمارک و اسپانيا را بررسي مي کنيم که از طراحي سنتي کلاسهاي درس پيروي نمي کنند.
ژاپن؛ معماري غيرمتعارف کودکستان “فوجي”
کودکستان “فوجي” در حومه توکيو با ۶۰۰ کودک، شکلهاي متعارف فضاي آموزشي را به چالش گرفته است. تاکاهارو تزوکا، معمار ژاپني اين فضا را طراحي کرده است.
سقف ساختمان، پيست ۱۸۰متري براي دويدن است. بين کلاسهاي درس مدرسه ديواري وجود ندارد و کودکان، همزمان سر و صداي کلاسهاي ديگر را مي شنوند. هدف از اين کار اين بوده که ياد بگيرند حواسشان را جمع کنند. در فرايند آموزش کودکان کودکستان “فوجي” از حيوانات زنده هم استفاده شده است. کودکان در روز تولدشان مي توانند سوار کره اسبها شوند.
تاثير مثبت فضاي سبز بر عملکرد حافظه دانش آموز
شايد همه ما به تاثير مثبت فضاي سبز بر يادگيري فکر کرده باشيم اما امروز اين تاثير از طريق پژوهش علمي ثابت شده است، اينکه طراحي فضاي مدرسه بايد چگونه باشد تا کودکان بهتر ياد بگيرند. دکتر مارک نويونهنزن و همکارانش در مرکز تحقيقات اپيدميولوژي محيط زيست در بارسلون، مقاله علمي منتشر کرده اند که نشان مي دهد فضاي سبز تا چه اندازه بر کارکردهاي شناختي و عملکرد حافظه دانش آموزان تاثير دارد.
وي درباره اين تحقيق مي گويد: “اين تحقيق را در مورد ۲هزار و ۵۰۰ دانش آموز در ۳۶ مدرسه مختلف بارسلون انجام داديم. طي يک سال ميزان رشد شناختي آنها را با استفاده از ۴ آزمون کامپيوتري اندازه گرفتيم. بيشتر تمرکزمان روي کارکرد حافظه بود. اولويت ما در اين بررسي اين بوده است که حافظه به صورت فعال و آگاهانه موقع آزمون به کار گرفته شود. همزمان با استفاده از تصاوير ماهواره، فضاي سبز اطراف مدرسه را هم بررسي مي کرديم. در نهايت توانستيم رابطه ميان حجم فضاي سبز اطراف مدرسه و رشد شناختي دانش آموزان را تحليل و آناليز کنيم. نتيجه اين بود که در جاهايي که محوطه سبز اطراف مدرسه بزرگتر بود، مهارتهاي شناختي دانش آموز در مدرسه عملکرد بهتري داشت.”
دکتر مارک نويونهنزن درباره اينکه چرا محيط سبز بر کارکرد حافظه و قواي شناختي انسان اثر مي گذارد، مي گويد: “نظريه هاي مختلف وجود دارد. يکي از اين نظريه ها مي گويد که حدود ۴۰ هزار سال در جنگل زندگي کرده ايم و فقط همين چند صد سال گذشته است که از جنگل بيرون آمده ايم. الان در جنگل بتوني زندگي مي کنيم: در شهرها، با فضاي سبز خيلي کم. بنابراين مغزمان هنوز با اين جنگل بتوني خودش را تطبيق نداده است. منظورم اين است که مغز تحت تنش و فشار است و درست کار نمي کند.”
اما براي سلامت انسان چه مقدار فضاي سبز نياز است؟ دکتر نويونهنزن در اين باره مي گويد: “چيزي که نمي دانيم اين است که دقيقا کدام گياهان مناسب تر هستند. آيا کافي است در محل بازي کودکان چند رده درخت داشته باشيم. در بررسي هاي بعدي بايد اين چيزها را معلوم کنيم: دقيقا چه چيزهايي لازم است، چه نوع و به چه اندازه فضاي سبز نياز داريم.”
دانمارک؛ تحريک خلاقيت و حس کنجکاوي دانش آموز در مدرسه بدون ديوار
کلاسهاي درس مدرسه دولتي “اورستِد گيمنازيوم” در کپنهاگ، پايتخت دانمارک کلاسهاي استاندارد را به چالش کشيده است. در اين مدرسه آموزش دانش آموزان در کلاسهاي درس باز و بدون ديوار انجام مي گيرد. فضاها به کمک نشانه هاي بزرگ و انتزاعي از هم تفکيک شده اند.
ساختمان مدرسه از بيرون، مانند مدرسه اي معمولي به نظر مي ٰرسد. تمام مدرسه يک کلاس درس بسيار بزرگ با قابليتهاي مختلف است. اين مدرسه در سال ۲۰۰۷ ميلادي براي دانش آموزان بين پانزده تا بيست ساله گشايش يافت. به عنوان مثال دانش آموزان درس روانشناسي را در فضاهايي که فضاهاي گروهي نام دارند، جاي دادند.
بريژيت گوتليِب، معلم روانشناسي مدرسه مي گويد: “بايد به روش آموزشي ام ظرافت بيشتري بدهم و فعالتر باشم. بايد ساختار درس را قبل از رفتن به کلاس آماده کنم. هميشه کساني از محل کلاس مي گذرند و از جايي سروصدايي بلند مي شود. بنابراين بايد حواستان باشد که دانش آموز همان کاري را مي کند که از او خواسته ايد.”
سه ناحيه در مدرسه به زنگهاي تفريح و وقت آزاد بين کلاسها اختصاص داده شده است. البته خيلي اوقات دانش آموزان تکاليف درسي شان را نيز در اين فضاها انجام مي دهند. فرايند آموزش در اين مدرسه با کامپيوتر است و دانش آموزان حين انجام کار از کتاب و کاغذ استفاده نمي کنند. آموزگار مرتب با کامپيوتر از وضع آنها خبر مي گيرد.