بالاخره پس از ماه‌ها بحث و جدل، هماهنگي مربوط به «مسابقه طراحي ارتقاء تدريجي معماري سرپناه خودساخته حداقل در سکونتگاه هاي غيررسمي» به فراخوان عمومي رسيد. ماه‌هايي که خود ما هم پا به پاي خواندن متن‌ها و بحث روي تعريف‌ها، مفهوم‌ها و نحله‌هاي موضوع سرپناه خودساختة حداقل و به زبان خودماني سرپناه انسان‌هاي بي‌جا شده و کم‌درآمد، ديدي واقعي‌تر پيدا کرديم.
تعريف سکونت به‌عنوان حق آدم‌ها به شهر، تعريف سرپناه، خانه، سکونتگاه، زاغه، حلبي‌آباد، کپر، آلونک، تعريف رسمي بودن و غيررسمي بودن، تعريف قانوني بودن و غيرقانوني بودن همه روي ميز بود.
بحث روي علل ايجاد اين سکونتگاه‌ها که قبلاً ناشي از توسعه نامتوازن و مهاجرت از روستا به شهر بود و حالا بيشتر از نزول اقشار چند دهک پايين جامعه، در شهرها هستند که باز به دليل همان نبود توازن، لايه‌هاي زيادي زير چرخ‌هاي توسعه به حاشيه‌ها رانده مي‌شوند تا شايد امکان بقا يابند.
اينکه تحبيب‌هاي اوليه، تحديدهاي ثانويه و تخريب‌هاي عملي جوابي به مسئله نداده‌اند بلکه هر بار آن را پيچيده‌تر کرده‌اند، اينکه دنيا نسبت به اين موضوع چه راهکاري در پيش‌گرفته و در بنگلادش، جاکارتا، کراچي، پنوم پن، داکا، نايروبي، بمبئي و کلکته و جز آن‌ها چگونه به موضوع نگاه کرده‌اند.
اگر مثل گروهي در دهه‌هاي 60 ميلادي سرمايه‌گذاري در زمينه مسکن لايه‌هاي کم‌درآمد را غيراقتصادي بدانيم و به اميد حل خود به خودي آن در شرايط بازار باشيم يا در پي ريشه‌کن کردن آن‌ها باشيم، کمکي به حل مسئله نکرده‌ايم. جوان بودن جمعيت اين سکونتگاه‌ها، اختلاف شديد شرايط و امکانات زندگي در اين سکونتگاه‌ها با ديگر مناطق شهر، پيچيدگي خدمات‌رساني به اين مناطق که در پشت هفت‌خوان قانوني، حقوقي، مالي و از همه مهم‌تر برنامه‌اي مانده‌اند، بر حدت موضوع مي‌افزايد.
چه آن‌ها را قانوني و رسمي و چه غيرقانوني و غيررسمي به شمار آوريم، آن‌ها وجود دارند و متأسفانه در شرايط اقتصادي حاضر لايه‌هاي وسيع‌تري به آن‌ها خواهند پيوست.
طرح هاي مسکن اجتماعي، واگذاري زمين، توان‌مندسازي و … چگونه در جهان پاسخ‌گو بوده‌اند؟
جالب اينجا است که در ميان اين هياهو ساکنان اين سکونتگاه‌ها منتظر نشدند و براي تداوم زندگي، مسئله سکونت و شرايط زندگي را مديريت کرده‌اند. تجربه محلي يا حکمت محلي چيست؟ چگونه مي‌توان با تکيه بر اين تجربه محلي بخشي از راه‌حل را پيمود؟ بالاخره قبول کنيم که آن‌ها نسبت به زندگي‌شان و شرايط موجود در محل آگاهي بيشتري دارند.
جامعه معماري به‌عنوان مسئوليت حرفه‌اي و اجتماعي نياز دارد تا در کنار معماري خواص به معماري عوام و به‌ويژه معماري گروه هاي کم‌درآمد توجه کند و براي آن در چهارچوب مسئوليتش راه‌کارهاي حرفه‌اي بيابد.
مسابقه ارتقاء تدريجي معماري سرپناه حداقل در سکونتگاه‌هاي غيررسمي علي‌رغم اسم بلندبالايش به دنبال دو هدف ساده و اساسي است:
1- تأکيد بر دغدغۀ مسئوليت حرفه‌اي و اجتماعي دانشجويان، استادان و محيط آکادمي در مورد مسکن لايه‌هاي کم‌درآمد.
2- جستجوي راه‌کارهاي عملي براي شناخت تجربه محلي و توان‌مندسازي ساکنان در جهت ارتقاء تدريجي با کمک نهادهاي محلي شوراياري، دفاتر تسهيل‌گري، نهادهاي مردمي و نهادهاي تخصصي آکادميک.
در اين راه تجربه نشان داد که گفتگوي حرفه‌اي و صميمانه با نهادهاي شهري، به‌ويژه دانشگاه‌هاي محلي در اين زمينه بسيار راهگشا است. همکاري صميمانه شوراهاي شهر، شهرداري‌ها، نهادهاي مردمي و دفترهاي تسهيل‌گري، معتمدان محلي و به‌ويژه استادان رشته‌هاي مرتبط در دانشگاه‌هاي آزاد و سراسري سيستان و بلوچستان و نيشابور بارقه اميدي بود که در شرايط نااميدي، بسياري از گروه‌هاي تخصصي هنوز دغدغه‌هاي انساني در بخش‌هايي از نهادهاي مسئول جدي است.
روش کار مسابقه نخست جمع‌آوري بيشتر مطالب نظري موضوع، از طريق گردآوري مقالات مرتبط در دفتر مسکن گروه‌هاي کم‌درآمد در سايت معمارنت و برگزاري سه نشست در نيشابور، تهران و زاهدان براي معرفي مسابقه، معرفي محله‌هاي هدف و بررسي ابعاد اجتماعي، اقتصادي، شهرسازي و معماري سکونتگاه‌هاي غيررسمي به‌عنوان موضوعي بين‌رشته‌اي در دانشگاه‌ها و محافل آکادميک اين شهرها است.
انتخاب حدود 10 واحد سرپناه در هر يک از محله‌هاي چهارده معصوم نيشابور و شيرآباد زاهدان به کمک معتمدان محلي و ساکنان آن‌ها به‌نحوي‌که برآيندي از مشکلات اين واحدها باشند و معرفي آن‌ها به دانشجويان براي طراحي ارتقاء قدم بعدي است. پس از ارائه طرح‌ها، توسط خود ساکنان، معتمدان و افراد متخصص محلي از هر محله 3 واحد و جمعاً 6 واحد در دو محله براي اجراي ارتقاء برگزيده مي‌شود تا در فرصتي يک‌ماهه با کمک 30 ميليون ريال واحدها را ارتقاء دهند.
بسياري نقد داشتند که با توجه به معضلات پُر‌شمار اين واحدها و نياز به مقاوم‌سازي، اصلاح ساخت نما، تأسيسات، امنيت و غيره، 30 ميليون ريال ناکافي است. البته ما هم معتقديم ناکافي است، اما اگر به‌عنوان الگويي تکرارپذير به موضوع نگاه کنيم، آيا ساکناني که در تهيه غذاي روزانه خود و خانواده دچار مشکل هستند توان تعميرات چند ده‌ميليوني را دارند؟
درهرحال پس از انجام ارتقاء توسط صاحب واحد به کمک و زير نظارت طراح، در داوري دوم بهترين طرح ارتقاء انجام‌شده انتخاب مي‌شود و به طراح هرکدام از محله‌ها مبلغ 50 ميليون ريال جايزه تعلق مي‌گيرد. در کنار مسابقه فيلم مستندي نيز به تاريخچه موضوع و مستندسازي روند مسابقه و محله‌هاي آن مي پردازد.