موزۀ اسناد و مدارک تاريخي سعدآباد درحالي تخليه و اسناد آن جمع‌آوري و منتقل شده است، که مدير اين مجموعه از انتقال دفتر خود به ساختمان اين موزه خبر داده و دليل آن را «احصاء اموال موزه اسناد» اعلام کرده و گفته است: «ده‌ها هزار سند تاريخي در اختيار امين اموالي بوده که هيچ‌کدام را ثبت نکرده است.»
به گزارش گالري آنلاين به نقل از ايسنا، موزه اسناد و مدارک پهلوي در سعدآباد، از سال ۱۳۹۱ در ساختمان محل استقرار گارد جاويدان، در ورودي اين مجموعه از سمت زعفرانيه، برپا شده بود. اين موزه محل نگهداري و نمايش اسناد و آلبوم‌هاي سلطنتي بود، که بنا بر نظرات ثبت‌شدۀ بازديدکنندگان، بيشترين اطلاعات درباره خاندان پهلوي و اتفاقات و رويدادهاي مربوط به آن دوره تاريخي را در اختيار قرار مي‌داد. اين ساختمان اکنون مدتي است تخليه شده و اسناد آن به بخش ديگري از مجموعه سعدآباد انتقال يافته، درحالي‌که دفتر مديريت مجموعه سعدآباد به اين ساختمان منتقل شده است.
سيدعلوي آزاد ـ مدير مجموعه فرهنگي تاريخي سعدآباد ـ در يک برنامه تلويزيوني ـ درحالي‌که ماجراي درختان اين مجموعه را شرح مي‌داد، انتقال دفترش به ساختمان موزه اسناد را تاييد کرد و درباره آن توضيح داد: «بنده دفتر کارم را به موزه اسناد سعدآباد انتقال دادم و دارم اموال موزه اسناد را احصاء مي‌کنم. ضمن احترام به امناي اموال که اکثر به اتفاق آنها دقيق و پاکدست هستند، اما امين اموالي در جايي پيدا مي‌شود که ده‌ها هزار سند تاريخي در اختيارش است، ولي هيچ‌کدام را ثبت نکرده است. من مسئولم و اعتقاد دارم بايد در وسط ميدان بنشينم و فردا به مردم پاسخگو باشم.»
او همچنين تاييد کرد که «اموال زيادي در مجموعه سعدآباد وجود دارد که ثبت نشده است.»
علوي گفت: «روزي که مي‌آمدم سعدآباد آقاي ضرغامي ـ وزير ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي ـ من را خواستند و جمله‌اي گفتند «جان تو و اموال مردم». اين‌ها اموال مردم است و اگر کسي سر و صدا کند، ما ذره‌اي در ماموريت مهمي که به ما محول شده است، ترديد نخواهيم کرد.»
مدير سعدآباد همچنين يکي از مشکلات بسياري جدي سعدآباد را دوربين‌هاي مداربسته آن دانست و اظهار کرد: «در همين پنج ماه مديريتم در سعدآباد، ۱۱۰ دوربين از کار افتاده، Overhaul (بازآماد و تعمير اساسي) شده و ۲۶۰ دوربين جديد هم براي سعدآباد خريداري شده است. به مردم قول مي‌دهم تمام نواقص سيستم حفاظت الکترونيک سعدآباد در زمان بسياري کوتاهي برطرف خواهد شد و مردم نسبت به صحت اموالشان اطمينان کامل داشته باشند.»
علوي، مدير مجموعه سعدآباد اما درباره سرانجام و وضعيت اسناد و مدارک تاريخي جابه‌جاشدۀ سعدآباد و همچنين سرنوشت موزه و مخزن آن، توضيح ديگري نداد.
ايسنا درباره روشن شدن وضعيت اسناد و مدارک تاريخي سعدآباد، ماجرا را از عزت‌الله ضرغامي ـ وزير ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي نيز پيگير شد، که او توضيح و پاسخ در اين‌باره را به مدير مجموعه سعدآباد محول کرد و گفت که «از آقاي علوي مي‌خواهم که توضيح دهد.»
درحالي‌که در وب‌سايت سعدآباد و مشخصا در بخش «معرفي موزه‌ها»ي آن، اطلاعاتي درباره ساختمان و موزه اسناد و مدارک تاريخي پيدا نمي‌شود، در مرکز دايره‌المعارف اسلامي درباره اين موزه توضيح داده شده است: «در فاصلۀ ميان کاخ وزارت دربار (موزۀ هنرهاي زيباي فعلي) و کاخ سفيـد (کاخ ـ موزۀ ملت)، ساختماني قرار دارد که در سال‌هاي پيش از انقلاب اسلامي ايران محل استقرار گارد جاويدان بود. اين بنا که در اوايل دورۀ پهلوي اول احداث شده است، در نزديکي يکي از مهم‌ترين ورودي‌هاي سعدآباد، يعني ورودي نظاميه قرار دارد.
گارد حفاظتي شاهنشاهي افزون بر حفاظت از خاندان و وابستگان به دربار پهلوي، مسئوليت بازرسي کليۀ آمدوشدها به مجموعۀ سعدآباد و نيز ورود و خروج اموال را از طريق ورودي‌هاي سه‌گانۀ اين مجموعه برعهده داشت. بخش قابل توجهي از نامه‌هاي موجود در اسناد باقي‌مانده از مجموعۀ سعدآباد، مربوط به مجوزهايي است که توسط گارد جاويدان به نام افراد مختلف صادر شده است. گارد حفاظتي شاهنشاهي در زمان محمدرضا شاه، براي کارمندان شاغل در مجموعۀ سعدآباد کارت‌هاي ترددي با رنگ‌هاي مختلف صادر مي‌کرد، که هر يک نمايانگر محدودۀ کاري اين کارمندان و مناطق مجاز براي آمدوشد آنها بود.
اين بنا پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران در بهمن‌ماه ۱۳۵۷ در اختيار يگان حفاظت ميراث فرهنگي قرار گرفت و مدتي نيز به بخش اداري مجموعۀ سعدآباد اختصاص يافت، اما سرانجام در سال ۱۳۹۱ به موزۀ اسناد و مدارک تاريخي سعدآباد بدل شد. آنچه در اين موزه به نمايش درآمده، تنها بخش کوچکي از مجموعۀ بزرگ اسناد و مدارک مجموعۀ سعدآباد است. اين اسناد ابتدا کاغذهايي فاقد ارزش تلقي مي‌شدند و در جريان پاک‌سازي کاخ‌هاي سعدآباد در شرف نابودي بودند، اما پس از دسته‌بندي اين اسناد توسط شماري از کارمنـدان مجموعـۀ کاخ ـ موزه‌هاي سعدآبـاد، نخست مرکز اسناد سعدآباد و پس از آن موزۀ اسناد و مدارک تاريخي سعدآباد راه‌اندازي شد.
ساختمان اين موزه در يک‌ونيم طبقه احداث شده است. طبقۀ همکف اين بنا که شش اتاق دارد، پس از تغيير کاربري به موزه، به بخش‌هاي پهلوي اول، پهلوي دوم، مُهرها و جلدها، سالن نمايش و دفتر موزه تقسيم شده است. نيم‌طبقۀ پايين نيز به مرکز نگهداري اسناد تاريخي تبديل شده است، به‌جز شمار اندکي از کارکنان مجموعۀ سعدآباد، کسي اجازۀ دسترسي به مخزن ويژۀ نگهداري از اسناد تاريخي را ندارد.
در بخش پهلوي اولِ اين موزه، آلبوم‌هايي از بناهاي تاريخي ايران کهن، تصاويري با موضوع نحوۀ پوشش مردم در اواخر دورۀ قاجار و اوايل دورۀ پهلوي اول، تصاويري از اولين و آخرين سفر رضاه شاه به ترکيه، همچنين مجموعۀ تصاويري از يک کارناوال فرهنگي در ايران، به نمايش درآمده است.
نمايي از موزه اسناد سعدآباد، پيش از تخليه شدن
در بخش پهلوي دوم موزۀ اسناد و مدارک تاريخي سعدآباد، تصاويري از همسران محمدرضاشاه در سفرها و بازديدهاي داخلي، و شماري از آلبوم‌هاي خانوادگي او در ويترين‌هاي روميزي و ديواري در معرض نمايش قرار داده شده است.
بخش مهرها و جلدهاي اين موزه دربرگيرندۀ شمار بسياري از مهرهاي رايج در وزارت دربار، پاکت‌ها، کاغذهاي سربرگ‌دار و کارتابل‌هاي مورد استفاده در دورۀ پهلوي است. در اين قسمت همچنين بخشي از اسناد مکتوب دربارۀ وظايف وزارت دربار به نمايش درآمده‌است. از ديگر آثار موجود در اين بخش، آلبوم‌هاي خاندان پهلوي متعلق به دهه‌هاي ۱۳۲۰، ۱۳۳۰، ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ شمسي است. بيشتر اين آلبوم‌ها دست‌ساز و داراي جلد لاکي و مزين به انواع نقوش ايراني مانند لچک، ترنج، شکارگاه، و تزيينات خاتم‌کاري، کنده‌کاري، نقره‌کاري و طلاکوبي‌اند.
در سالن سينماي موزۀ اسناد و مدارک تاريخي سعدآباد، امکاناتي براي نمايش تصويري اسناد و تصاوير براي گروه‌هاي مختلف سني فراهم آمده است.
اين موزه يکي از پربازديدکننده‌ترين موزه‌هاي مجموعۀ فرهنگي ـ تاريخي سعدآباد به شمار مي‌رود.»
ساختمان موزه اسناد و مدارک تاريخي سعدآباد که تخليه شده و دفتر مديريت اين مجموعه به آن منتقل شده است
دفتر مديريت مجموعه سعدآباد پيش از اين در کاخ بهمن قرار داشت که گفته شده است به دليل مجاورت ساختمان آن با کوه و آسيب واردشده، به مرمت و حفاظت نياز داشته است.
ايسنا همچنان آماده دريافت و انتشار توضيحات درباره چرايي جابه‌جايي اسناد، وضعيت آنها و سرنوشت موزه اسناد و مدارک تاريخي سعدآباد است.