تعدادي از خانه‌هاي تاريخي کاشان با هدف تبديل به فضاي فرهنگي و هنري مرمت و تغييرکاربري داده شده‌اند. اين درحالي است که بسياري از خانه‌ها در بافت تاريخي به حال خود رها و تبديل به محل اقامت مهاجران از ساير کشورها شده‌اند.
به گزارش گالري آنلاين به نقل از ايلنا، اين روزها توجه و تاکيد بر حفظ و احياء بناهاي تاريخي با تعريف کاربري جديد براي خانه‌هاي تاريخي بيش از گذشته در جامعه مطرح و مورد استقبال قرار گرفته. اين امر بخصوص در کاشان بيش از ساير مناطق به چشم مي‌خورد و از قضا سابقه‌اي طولاني نيز دارد. برادران روشن‌بخت از جمله افرادي هستند که در طراحي فضاهاي چند خانه قديمي و تاريخي از هشت‌چشمه گرفته تا خانه استيو و خانه لوسي سعي کردند با حفظ اصالت بنا، ترکيب خوشايندي از عناصر معماري سنتي ايران با المان‌هاي معماري مدرن به مخاطب ارائه دهند.
حسن روشن‌بخت (عکاس و مدير پروژه تبديل تعدادي از خانه‌هاي تاريخي کاشان به گالري) با اشاره به عقبه مرمت خانه‌هاي تاريخي در کاشان گفت: مرمت نخستين خانه‌اي که در اين شهر تاريخي انجام شده تقريبا به قبل از انقلاب بازمي‌گردد و خانه بروجردي‌ها بود که تبديل به اداره ميراث‌فرهنگي شده است. در اوايل دهه ۷۰ نيز به همت تعدادي از مسئولان حدود ۲۰ خانه خريداري و مرمت و بازسازي شد که خانه عباسيان، طباطبايي‌ها و… از آن جمله هستند. اين کار رامي‌توان نخستين قدم براي مرمت و تبديل خانه‌هاي تاريخي به موزه دانست. اين روند با تبديل خانه‌هاي تاريخي به اقامتگاه و کافه و رستوران ادامه يافت و درحال حاضر بيش از ۸۰ خانه را در کاشان دربرمي‌گيرد. روند مرمت خانه‌هاي تاريخي و تغيير کاربري آن با مرمت يک کارگاه قديمي و تبديل آن به کتابخانه ادامه يافت و اکنون نيز با کار ما براي تبديل اين خانه‌ها به فضاهاي فرهنگي و هنري گسترش يافته.
او ادامه داد: درحال حاضر با سرمايه يکي از فرهنگ‌دوستان فضاهايي خريداري کرديم که تبديل به گالري و مکاني براي نمايش آثار هنري شوند. مشخصا ساختمان قبل از بنايي، براي تبديل شدن به يک فضاي نمايشگاهي طراحي شده است. در اين ميان با رويکرد تازه‌اي وارد بحث مرمت شده‌ايم که باتوجه به کاربري که مد نظر داشتيم سعي کرديم به ترکيبي متعادل از معماري سنتي و المان‌هاي مدرن دست يابيم. کليت خانه‌ها در اين مرمت‌ها و تغيير کاربري‌ها حفظ شده. خانه‌هايي که به اين منظور انتخاب کرديم هيچ تزييناتي نداشتند و ما نيز تزييناتي به آن اضافه نکرديم اما درها به واسطه آنکه فضاي نمايشگاهي است، از شيشه با فريم آهني هستند. فضاي خانه‌ها کاملا سفيد و آماده برگزاري نمايشگاه‌هاي هنري است.
هشت چشمه
روشن‌بخت در ادامه به يکي از اين فضاهاي مرمت شده که تبديل به گالري هنري شده اشاره کرد و گفت: فضاي هنري هشت‌چشمه اولين فضاي حرفه‌اي شهر در حوزه‌ي تجسمي بود که در خردادماه ۱۳۹۸ افتتاح کرديم. هدف بلند مدت ما در آن زمان، تبديل کاشان به يکي از مراکز جدي هنر تجسمي بعد از تهران بود. در شروع به منظور کسب اعتبار براي فضا و همچنين آموزش و آماده‌ساختن محيط جهت تربيت هنرمندان جوان کاشاني، اقدام به دعوت از اساتيد هنر ايران نموديم. هنرمنداني نظير فريدون آو، مهران مهاجر، منوچهر معتبر، پريوش گنجي، مصطفي دشتي. علاوه بر اين پروژه‌هاي مشترکي با گالري‌هاي مطرح و سطح اول کشور از جمله دستان، طراحان آزاد و اعتماد به انجام رسانديم. در ادامه با شناسايي هنرمندان مستعد و جوان کاشاني و فراهم آوردن امکان نمايش براي آن‌ها، تبديل به پلي ميان اجتماع هنري نوپاي کاشان و جامعه‌ي بزرگ تجسمي کشور شديم. اندکي پس از فعاليت جدي ما و استقبال خوبي که از اين اتفاق شد، چند فضاي هنري ديگر در کاشان شکل گرفت. در حال حاضر شهر داراي هفت گالري فعال است.
او خاطرنشان کرد: بناي هشت‌چشمه در نوع خود، با هشت دهنه طاق آجري بلند و پايه‌هاي قطورخشتي، ساختماني منحصر بفرد است که امکان برگزاري برنامه‌هاي متنوع هنري نظير نمايش انواعِ آثار تجسمي، هنر اجرا، پخش فيلم، اجراي تئاتر و موسيقي و… را فراهم مي‌آورد. کارگاه ابريشم‌تابي‌اي که در گذر ساليان بسيار متروک و بدون استفاده بود، پس از مرمت و بازسازي و تجهيز، اکنون به فضايي هنري تبديل شده که همه روزه ميزبان جوانان کاشاني و گردشگران داخلي و خارجي هنر دوست است.
خانه لوسي
به گفته اين هنرمند، بعد از هشت‌چشمه که خانه‌اي با قدمت ۶ دهه است، مرمت خانه لوسي کاشان که خانه‌اي از دوره قاجار است آغاز شد. تمام اين خانه‌ها مالک شخصي داشتند و هيچک در فهرست آثار ملي ثبت نشده‌اند. ما اين خانه‌ها را از مالک خريداري و مرمت را آغاز کرديم. از اين دست خانه‌ها در کاشان بسيار زياد است و متاسفانه بسياري از آن‌ها به حال خودرها شده و تبديل به مکاني براي اقامت مهاجران افغان شده‌اند.
روشن‌بخت با اشاره به آنکه بسياري از خانه‌هاي تاريخي و قدمت دار کاشان مي‌توانند واجد ارزش ثبت باشند، گفت: بسياري از اين خانه‌ها ثبت ملي نيستند اما باتوجه به فرهنگي که در کاشان به راه افتاد، به منظور تغيير کاربري و البته با کاربري‌هاي متفاوت اين خانه‌ها مرمت و احيا شدند.
او يادآور شد: خانه لوسي به عنوان مجموعه‌اي فرهنگي در قلب بافت تاريخي کاشان به نمايش عکس اختصاص داده شده‌است. اين خانه قاجاريِ مرمت شده، داراي ۳حياط، ۳۰ اتاق و ۲بادگير است. در اين مجموعه آثار عکاساني به نمايش گذاشته مي‌شود که جايزه عکس لوسي را دريافت کرده‌اند. جايزه لوسي از سال ۲۰۰۳ تا کنون به صورت سالانه برگزار شده و به تقدير از عکاساني از سرتاسر جهان مي‌پردازد که عمر خود را صرف عکاسي کرده‌اند.
به گفته روشن‌بخت، تا به امروز حدود ۱۵۰ عکاس اين جايزه را دريافت کرده‌اند که مي‌توان از ميان آن‌ها به کارتيه برسون، ديويد بيلي، نَن گلدين، جيمز نچوي، استيو مک‌کوري، مارتين پار، استفن شور و… اشاره کرد. در خانه لوسي، عکس‌ها براي فروش نيستند. عکس‌ها بدون امضا، اديشن و ارزش مالي هستند. اين نمايش تنها براي معرفي استادانِ بزرگ عکاسي است که از طرف جايزه لوسي تقدير شده‌اند. مجموعه‌ي حاضر از ميان عکس‌هايي که خود عکاسان براي نمايش به بنياد لوسي داده‌اند جمع‌آوري شده است. همچنين، اتاق‌هايي به عکاسانِ خاصي چون کنرو ايزو، جرج تايس و استيو مک‌کوري اختصاص داده شده است. علاوه بر اين، براي خانه‌ي لوسي کاشان سه فضاي نمايشگاهي جهتِ برپايي نمايشگاه‌هاي موقت در نظر گرفته‌شده‌است. مجموعه‌ي حاضر علاوه بر فضاهاي نمايشي، داراي يک کتابخانه و اتاق رسانه نيز هست. باني تاسيس اين خانه نيز حسين فرماني (بنيان‌گذار جايزه لوسي) است که با من و برادرم اين کار را انجام داد.
به گفته او، عمليات طراحي و مرمت خانه لوسي دو سال طول کشيد و در هفتم بهمن‌ماه سال ۱۴۰۰ با استقبال هنرمندان و هنردوستان افتتاح شد. با توجه به کاربري که مد نظر بود، خانه‌هايي انتخاب شدند که شاخصه خاص معماري نداشتند و در واقع خانه‌هايي از طبقه کارگر بدون هيچ تزييناتي براي اين کار انتخاب شد. خانه‌هايي معمولي که جذابيت آن‌ها معماري خاصشان است. معماري ايراني و وجود المان‌هاي ايراني از جمله بادگير، سردابه و… مد نظر بود.
خانه‌اي گودال باغچه
خانه‌اي گودال باغچه، در متراژِ حدود ۲۰۰متر، در دو طبقه با قدمتِ قاجاري که پس از مرمت تبديل به موزه‌ي دائميِ عکس‌هاي استيو مک کوري عکاس مطرح بين‌المللي، خالقِ پرتره‌ي مشهورِ «شربت گل» دخترِ افغان شده است. در اين مجموعه تعدادِ ۲۴۰ قطعه عکس از ۵ قاره‌ي جهان، در ۴ اندازه‌ي مختلف به نمايش گذاشته شده و تمامي عکس‌ها در خارج از کشور و با کيفيت عالي به چاپ رسيده و به نمايش گذاشته شده‌اند.
خانه استيو کاشان مجموعه‌اي فرهنگي، در کنار قديمي‌ترين بناي شهر، مسجد جامع کاشان است که در طراحي و تعريف کاربري نوين اين خانه‌ي زيبا علاوه بر ۴ اتاق و يک حوض‌خانه که به نمايش عکس اختصاص يافته، يک اتاق رسانه و يک کتابخانه نيز در نظر گرفته شده‌است.