باستان‌شناسان در ۷۰ کيلومتري مشهد، زواياي ناشناخته يک نيايشگاه ساساني را کشف کردند. در کاوش‌هاي باستان‌شناسان منطقه لار استان فارس نيز شواهدي از کوره ساخت سفال به‌دست آمد.
به گزارش گالري آنلاين به نقل از ايسنا، ميثم لباف خانيکي، سرپرست هيأت باستان‌شناسي است که در محوطه تاريخي «بازه هور» در ۷۰ کيلومتري شهر مشهد و در مجاورت روستاي رباط سفيد استان خراسان رضوي مستقر شده‌اند؛ منطقه‌اي که از سال ۱۳۹۳ موضوع بررسي، گمانه‌زني و کاوش باستان‌شناسي قرار گرفته و پژوهش‌هاي سال‌هاي اخير زواياي ناشناخته‌اي از اين محوطۀ باستاني مهم را آشکار ساخته است.
محوطۀ بازه هور که در عرصه‌اي به وسعت ۲۰ هکتار گسترده شده متشکل از يک سکونتگاه، يک گورستان و دو مجموعۀ معماري مذهبي است که به‌واسطۀ چهارتاقي سنگي که در جبهۀ شمالي آن قرار دارد، شهرت يافته است. اين چهارتاقي به عنوان نخستين بناي ثبتي خراسان در سال ۱۳۱۰ به شمارۀ ۳۹ در فهرست آثار ملي ثبت شده است. کاوش‌هاي باستان‌شناسي که از سال ۱۳۹۷ در جبهۀ جنوبي اين محوطه دنبال شده است، به شناسايي بقاياي معماري يک آتشکدۀ ساساني انجاميد که تا اوايل دوران اسلامي فعال بوده و نهايتاً بر اثر زلزله‌اي مهيب ويران شده است.
لباف خانيکي، سرپرست هيأت کاوش‌هاي باستان‌شناسي در بازه هور درباره يافته‌هاي اين محوطه تاريخي گفت: کاوش‌هاي سال‌هاي اخير نشان داده که فضاي داخلي اين آتشکده با گچ‌بري‌هاي نفيس زينت يافته و هستۀ مرکزي آن با استفاده از مصالح مرغوب آجر و گچ ساخته شده بود.
به گفته اين باستان‌شناس، علاوه‌بر قطعات متعدد ظروف سفالي و شيشه‌اي، قطعات گچ مکتوب به خط فارسي ميانه اطلاعات ارزشمندي دربارۀ ماهيت اين آتشکده و بانيان آن در اختيار قرار داده است.
لباف خانيکي اظهار کرد: يافته‌هاي فصل اخير بيانگر آن است که بر ديوارهاي اين آتشکده با استفاده از گچ‌بري صحنه‌هايي از بارعام اشخاص صاحب‌منصب و احتمالاً «ديهيم بخشي»، ضيافت، شکار و اجراي مراسم آييني نمايش داده شده بود که متأسفانه بخش عمده‌اي از آنها بر اثر رخدادهاي طبيعي و مداخلات انساني آسيب ديده و از بين رفته است.
سرپرست هيأت باستان‌شناسي بازه هور گفت: در نتيجۀ کاوش‌هايي که در شش فصل در محوطۀ تاريخي بازه هور انجام شده، جزييات پلان اصلي چهارتاقي سنگي و آتشکدۀ جبهۀ جنوبي کاملاً شناخته شده و اطلاعات ارزشمندي دربارۀ تاريخ و هنر خراسان در سده‌هاي منتهي به دوران اسلامي در اختيار قرار گرفته است.
عضو هيأت علمي گروه باستان‌شناسي دانشگاه تهران بيان کرد: بر اساس وسعت قابل توجه اين مجموعۀ مذهبي، کيفيت مصالح استفاده‌شده، سبک و موضوع تزيينات معماري، موقعيت جغرافيايي و نحوۀ بهره‌برداري از فضاهاي معماري، اين آتشکده مهمترين نيايشگاه حوزۀ فرهنگي شمال شرق ايران در دورۀ ساساني به شمار مي‌رفته و تحقيقات دربارۀ شناسايي ماهيت دقيق آن کماکان ادامه دارد.
کشف يک کوره ساخت سفال
علاوه‌بر اين، در منطقه لار استان فارس، نخستين فصل از کاوش‌هاي باستان‌شناسي و دومين فصل از مطالعات باستان‌شناسي محوطه «قلعه اژدهاپيکر» با عنوان «خواناسازي قلعه اژدهاپيکر لار» به پايان رسيده است. محوطه قلعه اژدهاپيکر به وسعت ۲۰ هکتار در شمال غربي شهر لار و در محدوده بافت قديم اين شهر، بر بلنداي تپه‌اي طبيعي قرار گرفته است.
اين محوطه از سه پشته شمالي، مياني و جنوبي تشکيل شده و توسط ديواري دفاعي محصور مي‌شده که در فواصل مشخص برج‌هاي ديده‌باني در آن تعبيه شده بود، که امروزه بقاياي آن قابل مشاهده است.
قلعه اژدهاپيکر، لار، استان فارس
عليرضا ابوالاحرار که سرپرست هيأت باستان‌شناسي در اين منطقه است درباره نتيجه اين کاوش و مطالعات گفت: نتايج حاصل از نخستين فصل مطالعات باستان‌شناسي قلعه اژدهاپيکر، پيشينه استقرار در اين محوطه را دوره ساساني و قرون اوليه اسلامي معرفي مي‌کند که تا اواخر دوره قاجار سکونت در آن ادامه داشته است.
گروه کاوش باستان‌شناسي محوطه تاريخي اسلامي قلعه اژدهاپيکر لار با هدف شناسايي پيشينه استقراري، شيوه معماري و مطالعه جايگاه اقتصادي و صنعتي، کاوش در اين محوطه را آغاز کرد که در بررسي باستان‌شناسي فصل پيشين، قديمي‌ترين آثار فرهنگي از قسمت شمالي و پشته شمالي محوطه به‌دست آمد.
باستان‌شناسان بر پايه اين نتايج و با هدف شناسايي و خواناسازي معماري پشته شمالي، شمال شرقي اين بخش را کاوش کردند و بخش شرقي از يک بناي مستطيلي‌شکل شناسايي شد.
به گفته سرپرست هيأت باستان‌شناسي قلعه اژدهاپيکر، اين قسمت از بنا شامل سه اتاق است که هر اتاق با درگاهي به قسمت غربي مرتبط مي‌شود. به نظر مي‌رسد که قسمت غربي راهروي است براي دسترسي به فضاهاي مختلف بنا، اتاق جنوبي با ابعاد ۳۴۰ در ۲۹۰ سانتيمتر با يک ديوار باريک از جنس خشت‌هاي عمودي و ملات گچ از فضاي معماري مياني جدا شده است. در اتاق مياني چهار خمره سفالي نگهداري آذوقه يافت شد که در داخل و اطراف يکي از ظروف بقاياي خرما مشاهده شد.
اتاق شمالي شامل دو درگاه در سمت شرق و غرب است و تاقچه‌اي با تزئينات گچ‌بري در گوشه جنوب شرقي آن قرار گرفته است. مواد فرهنگي به‌دست آمده از اين فضاي معماري متعلق به قرون ۵ تا ۷ هجري قمري است.
در اين پژوهش ميداني، مرکز محوطه قلعه اژدهاپيکر حدفاصل پشته مياني و شمالي نيز به منظور دستيابي به بخش صنعتي، مورد کاوش قرار گرفت و در اولين لايه استقراري روي بستر طبيعي تپه، شواهد کوره ساخت سفال به‌دست آمد.
در بررسي فصل گذشته در اين محدوده، ابزار مرتبط با کارگاه‌هاي ساخت سفال يافت شده بود.
يکي از موارد باارزش در مطالعات باستان‌شناسي محوطه قلعه اژدهاپيکر، تداوم سکونت از قرن پنجم تا قرن هفتم هجري قمري است. اين در حالي است که بيشتر محوطه‌هاي مرتبط با آن، از جمله بندر سيراف تا قرن ششم داراي سکونت بوده و پس از آن متروک مي‌شوند. شواهد باستان‌شناسي در اين محوطه مي‌تواند تحولات تاريخي در اين بازه زماني را مورد بررسي قرار دهد.
با توجه به قرار گرفتن قلعه اژدهاپيکر در محدوده شهري و دسترسي آسان به آن، با تداوم کاوش باستان‌شناسي و خواناسازي تمامي معماريِ موجود در پشته شمالي، باستان‌شناسان اميدوارند اين محوطه تبديل به سايت موزه شده و مورد بازديد پژوهشگران و علاقه‌مندان قرار گيرد.