محمدرضا احدي
وقتي شهروند پا از منزل خود بيرون گذارده و فرصتي براي تعامل با شهر خود مي¬يابد، تنها ياري¬گر او براي حضور و تحمل هياهو و ازدحام، مبلمان شهري است. عناصري که از مبداء تا مقصد همراهش بوده و به¬نوعي درصدد است تا با حفظ تعامل جسمي و ذهني، زندگي در شهر را براي او دلچسب¬تر نمايد.
نماي ساختمان، سنگفرش خيابان، کيوسک روزنامه فروشي، نيمکت پيادهرو و پارک همه و همه به¬ عنوان اجزا چيده شده در شهر با کارکرد استفاده عمومي و زيباسازي نما، هويت شهري را، تحت تاثير خود قرار داده و تعيينکننده خوشايندي يا عدم تحمل زندگي مدرن شهروندي است.
بيگمان فضاي شهر با مبلمان مناسب و جاذب مويد حضور و پويايي شهرنشينان است. هر چه شهر بزرگ¬تر و جمعيت ساکن آن بيشتر باشد لزوم توجه به اين امر ضروري¬تر به نظر مي¬رسد. در اين گزارش سعي شده تا عوامل بهبود دهنده کيفيت نماي بصري از منظر مبلمان شهري مورد بررسي قرارگيرد.
*مبلمان شهري تلفيقي از هنر و کاربرد
نقش اصلي مبلمان شهري، ايجاد مکان¬هايي است که علاوه بر بهبود کيفيت زندگي شهروندي بر مطلوبيت نماي بصري شهر نيز تاثيرگذار باشد. بنابراين ساماندهي و تجهيز مبلمان شهري با عناصر نو، خلاق و جذاب علاوه بر توجه به کارکرد¬هاي ويژه آن بايد رفاه و آسايش ذهني شهروندان را نيز به¬دنبال داشته باشد. همچنين گونه¬هاي مبلمان به¬کار رفته در سطح خيابان¬ها و فضاها به¬عنوان هنر شهري بايد تاثيرگذاري خود را نسبت به ساير عناصر و المان¬ها نيز حفظ کند.
دکتر رضا خدادادي عضو هيات علمي دانشگاه هنر تهران با بيان اين موضوع مي¬گويد: تهران کلانشهري است که عناصر مهم و هويت¬ساز بسياري دارد. به همين دليل نميتوان به آساني از کنار مبلمان شهري آن گذشت. تجربه نشان داده شهروندان هميشه نسبت به رويدادهاي شهر خود حساس هستند و بنابراين توجه به خصيصه¬هاي فرهنگي و هويتي، باورها و علايق درکنار ايجاد آرامش بصري مي¬تواند پاسخگوي نيازهاي عاطفي شهروندان باشد و عدم رعايت آن حضور در شهر را براي ايشان خوشايند نخواهد کرد.
او مي¬افزايد: مبلمان شهري ترکيبي از هنر و کاربرد است. بنابراين زيبايي بدون کارايي و برعکس نتيجه بخش نيست.
خدادادي با بيان اين¬که طي سال¬هاي اخير شاهد عملکرد مثبتي درخصوص مبلمان شهري تهران بودهايم، ادامهميدهد: هميشه تا وضعيت مطلوب و ايده آل فاصله هست، بنابراين مطالعات و سياست¬گذاري در کنار اعمال ضوابط و نظارت بر کيفيت اجرا معضلات را به حداقل رسانده و بر ارتقاء کيفيت منظر شهري مي¬افزايد.
او توجه به چند عامل مهم در بهبود نما و کاربري شهر تهران را ضروري دانسته و در تشريح آن¬ مي¬گويد: مبلمان شهري، به¬خصوص در نقاط مهم و استراتژيک تهران بايد در اولويت اجرا و بهسازي قرارگيرد. اين موقعيت¬هاي مکاني به دليل تردد زياد و اهميت خاص آن هميشه مورد توجه و دقت شهروندان قرار گرفته و انتظارات خاصي از فضا را براي آنها ايجاد کردهاست. از جمله اين فضاها گذرگاه¬هاي سواره و پيادهاست که نمونه آن را مي¬توان در ميدان وليعصر،خيابان کريمخانزند و بلوار کشاورز مشاهده کرد. بهبود عملکرد اين فضاها در گرو مبلماني است که تسهيل کننده حضور و تردد در آن باشد.
عضو هيات علمي دانشگاه هنر تهران ادامه مي¬دهد: نرده و حفاظ معابر از ديگر مواردي است که بايد به آن توجه جدي شود. نرده به دليل محصور کنندگي هميشه در معرض ديد بوده و انتخاب فرم و رنگ مناسب در پذيرش اين عنصر شهري ناخوشايند براي شهروندان موثر است. متاسفانه اعمال سليقه شخصي در انتخاب رنگ، فرم و تعدد حفاظ از جدي بودن و جذابيت اين پديده شهري کاسته و هرج و مرج بصري به دنبال داشته است.
به گفته او ايجاد استاندارد و هماهنگي در سطح کلان ميتواند نظم بصري را به شهر هديه کند. به عنوان مثال رنگآميزي يکپارچه حفاظ کنار پل¬ها به رنگ زرد ملايم ، طلايي يا نقره اي نمونه مناسب از ايجاد هارموني و هماهنگي است که طي سال¬هاي اخير در تهران شاهد آن بوده¬ايم.
خدادادي با تاکيد بر ساماندهي تابلوهاي سردر مغازه¬ها به¬عنوان يکي ديگر از اولويت¬هاي بهسازي مبلمان شهري تهران مي¬افزايد: درحال حاضر انتخاب حجم تابلو، رنگ و اندازه نوشته روي آن نوعي از قدرت¬نمايي در جلوه¬گري است که توسط مالک مغازه تعيين مي¬شود. در واقع اين مورد، زشتي تحميل شده به شهر است که اميدواريم با نمونه¬هاي خوب ساماندهي تابلو مشاغل در خيابان ناصرخسرو و انقلاب شاهد فراگيري اين رويه باشيم.
به گفته او بيلبوردهاي تبليغاتي از جمله عناصري است که با طراحي دقيق و خلاقانه مي¬تواند به بهبود فضاي شهري در راستاي مبلمان خلاق کمک کند. اما بسياري از اين بيلبوردها به دليل نصب و قرارگيري در مکان¬هاي نامناسب، چشم¬انداز شهر را کور کردهاند که با بررسي دقيق جغرافياي شهري، بايد موقعيت صحيح قرارگيري اين تابلوها مهندسي شود.
خدادادي پل¬هاي عابر پياده را به¬عنوان يک عنصر کارکردي در زشت يا زيبا شدن جلوه و نماي بصري شهر موثر دانسته و مي¬گويد: اغلب اين پل¬ها که در گذشته طراحي و نصب شدهاند به¬دليل عدم توجه به جزئيات و با طراحي زمخت، نازيبايي¬هاي بسياري را به شهر تحميل کرده¬اند. بنابراين توجه به بهسازي نماي اين پل¬ها مي¬تواند از هرج و مرج بصري شهر بکاهد.
عضو هيات علمي دانشگاه هنر تهران، زوايد بصري را مانع ديده شدن شهر و زيباييهاي آن دانسته و يادآورمي¬شود: آرام¬سازي و بهسازي منظر شهر بايد اولويت ساختاري مبلمان شهري باشد در غير اين¬صورت شهروند اگر خواسته¬ها و انتظاراتش در شهر مرتفع نشود، منفعل شده و چشمانش را به نديدن عادت مي¬دهد.
**مبلمان شهري و آموزش¬هاي شهروندي
دکتر الهام سوري، دبير کميته نور سازمان زيباسازي شهر تهران، مبلمان شهرى را يکي از مهم¬ترين و اثرگذارترين عناصر مستقر در فضا و منظر شهرى دانسته و مي¬گويد: نحوه تاثير اين عناصر بر نماي بصري شهر به¬واسطه رنگ، فرم و ارتباط انسان با آن¬ها است. به همين دليل بايد طراحى و اجراي آن از جنبه¬هاي مختلف مانند هماهنگ¬سازي عناصر در جهت نياز استفاده¬کنندگان، طراحى فرم خاصى از مبلمان براي فضاهاى خاص و طراحي خلاقانه مورد توجه ويژه قرار گيرد که خوشبختانه چند سالي است در تهران شاهد تلاش مديران شهري بر رفع اين دغدغه هستيم.
او با بيان اين¬که امروزه نگاه به مبلمان شهرى تغيير يافته است، مي¬افزايد: موضوع رابطه انسان و گروه¬هاى مختلف استفاده¬کننده، با مبلمان شهرى تنها از بعد پرکردن فضا و کاربردي کردن آن نيست، بلکه در مواردي مي¬توان از مبلمان شهرى به¬عنوان وسيله¬اى براى آموزش شهروندى خصوصا در ميان کودکان استفاده کرد. به¬طور مثال در برخى از کشورها با طراحى فرم خاصى از مبلمان به دنبال افزايش تعامل انسان با فضاى شهرى و ايجاد تمايل براي حضور بيشتر آن¬ها در شهر و رشد ارتباط ميان افراد هستند.
دبير کميته نور سازمان زيباسازي شهرداري تهران معتقداست: يکي از قابليت¬هاي مهم مبلمان شهري اين است که گاه با نوع طراحي آن مي¬توان رفتار خاصى را در ميان شهروندان ترغيب و تشويق نمود. اين موضوعي است که اخيراً مورد توجه برخى از کشورها مانند انگلستان و کانادا قرار گرفته است و به دنبال طراحى نوعى از ايستگاه¬هاى اتوبوس هستند که توسط آن زمان کسل کننده انتظار را تبديل به يک موقعيت تفريحي کنند تا از اين راه علاوه بر گذران وقت تلف¬شده، حس سرزندگى را در شهروندان افزايش دهند.
سوري ادامه مي¬دهد: درواقع اين کشورها به دنبال آن هستند که افراد را در فرآيند روزمره زندگى به توجه بيشتر به محيط اطرافشان ترغيب کنند. به¬طوري¬که شهروندان در زمان توقف خود در فضاى شهرى چه براى استراحت و چه براى انتظار، از طريق بهسازي فضاي شهري تعامل بيشتري را با اجتماع خود تجربه کنند.
به گفته او ايجاد خاطره خوشايند و به يادماندنى با مبلمان شهري مناسب و زيبا قطعا تاثير مثبتى بر ذهنيت افراد از محيط دارد و آن¬ها را به تکرار اين تجربه ترغيب خواهد کرد.
منبع: سازمان ريباسازي شهرداري