بيش از دو ماه از استرداد ۳۵۰۶ لوح هخامنشي ميگذرد و زمان رونمايي از آنها هنوز مشخص نشده است، اما مدير موزه ملي ايران از نمايش بهزودي آنها در اين موزه خبر ميدهد.
به گزارش گالري آنلاين به نقل از ايسنا، در واپسين روزهاي تابستان ۱۴۰۲، ۳۵۰۶ لوح هخامنشي همراه با هواپيماي رييسجمهوري پس از حدود ۹۰ سال به ايران بازگردانده شد. اين الواح بخشي از محموله بزرگتري بود که در سال ۱۳۱۱ خورشيدي در تخت جمشيد کشف و به منظور رمزگشايي و مطالعه به مؤسسه شرقشناسي شيکاگو امانت سپرده شد.
از بيش از ۳۰ هزار قطعهاي که براي مطالعه و رمزگشايي در اختيار مؤسسه شيکاگو بود، تا کنون پنج محموله در سالهاي ۱۳۲۷، ۱۳۳۰، ۱۳۸۳، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۲ از آمريکا به ايران برگردانده شده و هنوز قطعاتي از اين الواح در آن مؤسسه باقي مانده است، که عزتالله ضرغامي، وزير ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايعدستي درباره روند بازگشت بقيه الواح گفته بود: زمينه براي برگشت باقي الواح هم ايجاد شده و قرار است طبق توافقي که آمريکاييها انجام دادند، کارشناسان ما به اين کشور بروند و مابقي الواح را صحتسنجي کنند و پس از آن آرام آرام باقي الواح به ايران بازخواهد گشت.
اما پنجمين محموله که در ۹ صندوق به وزن ۷۵ کيلوگرم، ۳۰ شهريور ۱۴۰۲ به ايران رسيد، شامل ۸۳۶ قطعه لوح کوچک به خط آرامي و ۲۶۷۰ قطعه لوح بزرگ به خط عيلامي است، که به موزه ملي ايران تحويل داده شد. قرار بود پس از قرنطينه و بررسي و مطالعه، بخشي از اين الواح به نمايش گذاشته شود، که جبرئيل نوکنده، مدير موزه ملي ايران در پاسخ به ايسنا درباره زمان به نمايش گذاشتن آنها گفت: بهزودي نمايش داده ميشود.
او پيشتر از احتمال نمايش الواح هخامنشي در هفته پژوهش (۲۵ تا ۲۹ آذر) سخن گفته بود، که در پيگيري دوباره ايسنا اين پاسخ را داد: زمان نمايش (پنجمين محموله از الواح هخامنشي استردادي) نزديک است.
مطالعاتي که تا کنون روي الواح هخامنشي انجام شده است، نشان ميدهد محتواي آنها از کف جامعه و طبقات عاليمرتبه آن دوره تاريخي را دربرميگيرد.
طبق مستندات، رمزگشايي الواح در مؤسسه شيکاگو از سال ۱۹۳۷ آغاز شد، اما با شروع جنگ جهاني دوم، کار تا سال ۱۹۴۵ ميلادي متوقف ماند و رمزگشايي و بازگشت کامل اين الواح با تأخير مواجه شد. چند کارشناس روي لوحهاي گلي تخت جمشيد کار ميکردند؛ يک استاد بزرگ سومرشناسي به نام آرنولد پوبل (Poebel) و دو شاگرد او که يکي «جورج کامرون» و ديگري «ريچارد هلک» بودند، ابتدا لوحها را که به خط ميخي بودند، رمزگشايي کردند تا زبان آنها مشخص شود. وقتي دريافتند که گلنبشتهها عيلامي هستند، روي آنها کار کردند، اما چون در آن زمان، آگاهيها از دوره عيلامي هخامنشي فقط سنگنوشتههاي پادشاهان هخامنشي بود، کار به کندي پيش ميرفت.
مطالعه گلنوشتهها در دانشگاه شيکاگو با شروع جنگ جهاني متوقف و پس از پايان جنگ در سال ۱۹۴۵ ميلادي دوباره آغاز شد. در آن دوره، کامرون و هلک مطالعه گلنوشتهها را آغاز کردند که گلنبشتههاي خزانه تخت جمشيد نيز به دانشگاه رسيدند. کامرون پس از اينکه ۱۵۰ گلنوشته را خواند، توجه خود را به خواندن گلنوشتههاي خزانه تخت جمشيد معطوف کرد و سرانجام کتاب آن در سال ۱۹۴۸ ميلادي چاپ شد. در اين مسير، عبدالمجيد ارفعي، پژوهشگر و متخصص زبانهاي باستاني که از آخرين مترجمان بازمانده خط ميخي عيلامي در ايران است، نيز در مطالعه و خوانش اين گلنبشتهها نقش داشت.
با درگذشت هلک، در سه مرحله بخشهاي کوچکي از الواح به کشور برگردانده شد. سال ۱۳۲۷ (۱۷۹ قطعه)، سال ۱۳۲۹ (۳۷هزار قطعه) و سال ۱۳۸۳ نيز (۳۰۰ قطعه) به ايران مسترد شد.
در اين ميان، يک شکايت جريان استرداد الواح هخامنشي به ايران را تغيير داد؛ پروندهاي معروف به «جني روبين» (شاکي پرونده الواح هخامنشي) عليه ايران تشکيل شد، اما اسفند ۱۳۹۶، رأي قضات ديوان عالي به نفع ايران صادر و حکم مصادره و فروش الواح هخامنشي ايراني لغو شد. با اين وجود باز شدن اين پرونده، روند استرداد الواح هخامنشي را حدود ۱۴ سال عقب انداخت و محموله چهارم سال ۱۳۹۸ به ايران رسيد.
بازگشت بخش ديگر الواح نيز درگير محدوديتهاي همهگيري کرونا، تحريم، همکاري نکردن کشورها و شرکتهاي بيمه شد. سرانجام مقرر شد محموله الواح هخامنشي توسط مؤسسه شرقشناسي به نمايندگي ايران در نيويورک تحويل داده شود تا در زمان برگزاري مجمع سالانه سازمان ملل از طريق هواپيماي حامل هيأت نمايندگي جمهوري اسلامي ايران به کشور بازگردانده شود.