در حالي‌که بيشتر از يک سال است کاخ مرواريد به اداره کل ميراث فرهنگي استان البرز واگذار شده، اين سازمان رقم ۱۵ ميليارد تومان را براي آنچه آماده‌سازي مجدد اين بنا خوانده پيش‌بيني کرده است. با تملک مجدد ميراث فرهنگي بر ۳۰ هکتار از مساحت اين مجموعه که شامل کاخ اصلي نيز مي‌شود، مسئولان فرهنگي استان البرز، خبر از برنامه‌ريزي براي بازسازي اين اثر مي‌دهند که طي سال‌هاي بي‌توجهي به آن، تا حد زيادي، تخريب شده است. وعده بازديد عمومي اين بناي منحصربه‌فرد، بعد از بازسازي‌هاي اضطراري نيز از جانب مسئولان سازمان ميراث فرهنگي، داده شده است.
کاخ مرواريد در زميني به گستردگي ۱۱۱ هکتار با ۲۵۰۰ متر زيربنا ميان سال‌هاي ۴۷-۱۳۴۵ در مهرشهر کرج، ارم براي اقامت شمس پهلوي ساخته شد. سازه‌ي اصلي و طرح کاخ به شکل يک سفره‌ماهي است که صدفي را در برگرفته است. همه فضاهاي معماري در زير سقفي با فرم حلزوني و با نورگيرهاي گوناگون و به‌شکل دانه‌هاي مرواريد اجرا شده است. در ضلع شمالي کاخ و در محوطه‌ي بيروني درياچه نيز به‌شکل باله‌هاي سفره‌ماهي طراحي و اجرا شده است. اين بنا دربردارنده فضاهاي گوناگوني ازجمله تالار طلايي بار، دفتر مخصوص شمس، تالار پذيرايي، سالن سينما، سالن بيليارد، استخر، آب‌نما و محل نگهداري پرندگان کمياب است. يکي از مهم‌ترين بخش‌هاي اين کاخ اتاق صدف است که داراي تزئينات مختلفي بوده، بخصوص نماي بيروني آن‌که به‌صورت حلزوني شکل ساخته شده است. در طراحي فضاي بيروني درياچه کوچکي از سه طرف کاخ را احاطه کرده و به زيبايي آن افزوده است.
معماري اين اثر که بخشي از تاريخ معماري مدرن است، با تأثير از شيوه فرانک لوييد رايت از پرآوازه‌ترين معماران آمريکايي است که از سوي يکي از شاگردان ايراني‌اش به نام "عامري" شکل گرفته است.
بازسازي اين کاخ از ساخت دوباره‌اش پرهزينه‌تر است
ناصر ميرچي مديرکل ميراث فرهنگي استان البرز درباره آخرين وضعيت بازسازي کاخ مرواريد، روز گذشته گفت: پس از واگذاري در اين کاخ مستقر شده‌ايم و در سال گذشته بودجه ۱۵۰ ميليون توماني براي آن در نظر گرفتيم. امسال نيز ۷۰۰ ميليون تومان ديگر اعتبار گرفته‌ايم تا کارگران فضاي سبز آنجا را احيا کنند. پيمانکار براي نشانه‌گذاري مسيرهاي کاخ فعاليت مي‌کند و ۳۰۰ ميليون نيز هزينه مرمت آن شده است. منتها کاخ مرواريد عظيم و داراي ارزش‌هاي هنري و معماري زيادي است که ۵ هزار و ۷۰۰ متر مربع بناي مفيد دارد. از سوي ديگر مرمت و بازسازي اين کاخ از ساخت دوباره‌اش پرهزينه‌تر است. به همين علت پيش‌بيني شده که آماده‌سازي آن حدود ۱۵ ميليارد تومان هزينه داشته باشد. ازآنجاکه فضاي سبز کاخ در محدوده شهري است بايد شهرداري نيز به کمک ما بيايد. چون از ۸۰ هکتار زمين حدود ۳۰ هکتار به ما رسيد.
زماني که يک مجموعه در اختيار اداره‌اي قرار مي‌گيرد آن اداره به‌طور حتم حضور خود را در آن مجموعه تثبيت مي‌کند اکنون سند مالکيت کاخ مرواريد هنوز به نام اداره ميراث فرهنگي البرز نشده است. بااين‌حال در آنجا مستقر شديم. حتي اگر سند به نام ميراث فرهنگي نشود، بازهم موظف به نگهداري از آن هستيم تاکنون جمعه‌بازار صنايع‌دستي را در آن راه‌اندازي کرده‌ايم. به‌اين‌ترتيب هر جمعه صنعتگران هنرهاي خود را در اين کاخ به نمايش مي‌گذارند.
ميرچي از مقامات استان، سپاه و استانداري خواست تا همان‌گونه که همکاري کرده و اين کاخ را در اختيار اداره ميراث فرهنگي قرار دادند، نسبت به انتقال سند کاخ نيز اقدام کنند. از سوي ديگر اين کاخ ثبت ملي شده و فک ثبت به‌هيچ‌وجه امکان‌پذير نيست. بنابراين انتظار داريم تا سپاه سند مالکيت اين کاخ را نيز به ما بدهد به‌محض انجام اين کار در مدت يک ماه تکليف کاخ را روشن کرده و با همکاري سازمان ميراث فرهنگي و يا پيمانکار اين فضا را به شکل آبرومندي قابل بازديد مي‌کنيم.
استان البرز در مسير عبور گردشگران چند استان قرار دارد و اين کاخ بسيار بزرگ مي‌تواند يکي از مراکز گردشگري به‌حساب آيد.
کاخ مرواريد به لحاظ معماري، ارزش خاصي در تاريخ معاصر کشور دارد
اوايل سال گذشته و به فاصله اندکي پس از واگذاري کاخ مرواريد به سازمان ميراث فرهنگي محمدحسن طالبيان، معاون اين سازمان با بيان اين‌که؛ مجموعه‌ي کاخ مرواريد ازجمله اموال دولتي و آثار تاريخي استان البرز است که بخش‌هايي از آن به‌علت بي‌توجهي روبه خرابي است، اظهار کرد: معماري اين اثر که بخشي از تاريخ معماري مدرن را به خود اختصاص داده، متأثر از شيوه‌ي تفکر "فرانک لوييد رايت" پرآوازه‌ترين معمار آمريکايي در نخستين دهه‌هاي قرن اخير است که از سوي يکي از شاگردان ايراني‌اش به نام "عامري" شکل گرفته است.
به گفته‌ي او، پس از مرمت و نوسازي ساختمان کاخ و دکوراسيون داخلي آن، اين مکان مي‌تواند به‌عنوان يکي از گنجينه‌هاي با ارزش هنر و معماري معاصر دنيا مورد بازديد عموم مردم، به‌ويژه کارشناسان و علاقه‌مندان معماري، طراحان داخلي و متخصصان سازه قرار گيرد.
محمدرضا کارگر – مديرکل امور موزه‌هاي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري – نيز با تأکيد بر اين‌که حفاظت از جنبه‌هاي فرهنگي و تاريخي بناها و اماکن تاريخي ازجمله مجموعه‌ي کاخ مرواريد در تخصص سازمان ميراث فرهنگي است، ادامه داد: طبق مصوبه‌ي ابتدايي شوراي انقلاب مقرر شد تمام بناهايي که جنبه و کاربري فرهنگي و تاريخي دارند، به سازمان ميراث فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري سپرده شوند. مجموعه‌هاي نياوران و سعدآباد از جمله‌ي اين اماکن هستند که براي حفظ جايگاه فرهنگي و تاريخي حفاظت و تصدي آن‌ها به سازمان ميراث فرهنگي سپرده شده‌اند.
کارگر با اشاره به اين‌که تنها سازماني که مي‌تواند جنبه‌ي فرهنگي اين مجموعه‌ها را حفظ کند، سازمان ميراث فرهنگي است، يادآوري کرد: مجموعه‌ي کاخ مرواريد به‌عنوان يکي از اماکن باقي‌مانده از دوران‌هاي پيشين بايد در معرض ديد عموم قرار گيرد و ساختار موزه‌اي آن حفظ شود.
وي سازمان ميراث فرهنگي را تنها سازماني دانست که توانايي حفاظت از جنبه‌هاي تاريخي و فرهنگي اين آثار را دارد. با توجه به لزوم حفظ جنبه‌هاي فرهنگي آثار و بناهاي تاريخي، مجموعه‌ي تاريخي کاخ مرواريد با حکم دادستان استان البرز به ميراث فرهنگي واگذار شد، چراکه حفاظت و نگهداري از جنبه‌هاي فرهنگي اين مجموعه فقط در تخصص سازمان ميراث فرهنگي است. با تصدي سازمان ميراث فرهنگي بر مجموعه‌ي کاخ مرواريد، اين اثر تاريخي از نگاه اقتصادي مصون مي‌ماند و جنبه‌ي فرهنگي آن حفظ مي‌شود.
احمد محيط طباطبايي – کارشناس ميراث فرهنگي – نيز در اين‌باره يادآوري کرد: با توجه به اين‌که بنياد مستضعفان داراي اداره کل موزه‌هاست، در استفاده‌ي موزه‌اي از مجموعه‌ي کاخ مرواريد قصور کرد. مجموعه‌ي کاخ مرواريد بايد به‌عنوان اثري به‌جا مانده از يک دوران تاريخي به‌عنوان موزه در معرض ديد همه قرار گيرد؛ اما بنياد مستضعفان از اين امر قصور کرد و همين امر موجب شد تا سازمان ميراث فرهنگي به بازپس‌گيري اين مجموعه اقدام کند.
مجموعه‌ي فرهنگي – تاريخي کاخ مرواريد به‌لحاظ معماري، ارزش خاصي در تاريخ معاصر کشور دارد و بايد به همين شکل حفظ شود.
منبع : هنرآنلاين