موضوع اتلاف انرژي و راه‌هاي جلوگيري از هدر رفت آن يکي از موضوعاتي است که هميشه موردتوجه بوده است، نگاهي به معضلات گذشته نشان مي‌دهد که بخش خانگي و تجاري يکي از عمده‌ترين بخش‌هاي مصرف‌کننده انرژي است در اين ميان به‌کارگيري ابزارهاي مختلف معماري در ساختمان کمک مي‌کند که در هزينه‌هاي انرژي خود کاهش فراوان اي دارند، بدون اينکه شرايط آسايش خود را کاهش دهيم. راه‌هاي مختلفي براي بهينه‌سازي مصرف انرژي در ساختمان و اجزاي آن وجود دارد، به‌عنوان‌مثال از اصلي‌ترين راه‌هاي کاهش مصرف سوخت در ساختمان مي‌توان به عايق‌کاري و درزگيري ساختمان اشاره نمود و يا با استفاده از پنجره‌ي دوجداره به ميزان زيادي مصرف انرژي را کاهش داد.
ابزارهاي معماري را در کاهش اتلاف انرژي جدي بگيريم
سهم بالاي بخش ساختمان در مصرف انرژي کشور، بهينه‌سازي مصرف سوخت در اين بخش و به‌کارگيري ابزارهاي مختلف معماري در اين خصوص را بسيار منطقي و ضروري ساخته است و دستيابي به آن مستلزم اتخاذ سياست‌ها و برنامه‌ريزي بلندمدت در کشور است.
طراحي ساختمان با توجه به بهينه‌سازي مصرف انرژي به ما کمک مي‌کند که در هزينه‌هاي انرژي به ميزان قابل‌توجهي صرفه‌جويي کرده و در تابستان و زمستان دماي مطلوبي در منزل احساس کنيم. همچنين منابع زيست‌محيطي نيز به ميزان فراوان اي با کاهش ميزان گازهاي گلخانه‌اي حفاظت مي‌شوند.
طراحي ساختمان با توجه به بهينه‌سازي مصرف انرژي از نور و گرماي خورشيدي کمک مي‌گيرد و با اين خصيصه منزل شما را در تابستان خنک و در زمستان گرم و روشن نگه مي‌دارد.
انتخاب زمين يکي از موضوعاتي است که مي‌تواند در موضوع انرژي نقش به سزايي داشته باشد به‌عنوان مثال زميني که دسترسي خوبي به آفتاب زمستاني دارد زمين خوبي است.
از طرف ديگر مصالح نيز مي‌تواند در موضوع انرژي نقش به سزايي داشته باشد تا جايي که ديوارها و کف (ديوارهاي آجري و کف موزاييک يا سنگ) مي‌توانند دما را ثابت نگه دارند. اين حالت براي ساختمان‌هايي که پنجره‌هاي جنوبي دارند بسيار بهتر است.
مصالح سبک مانند ديوارهاي چوبي و پلاستيکي (مصالح پيش‌ساخته) فرصت سريع گرم و سرد شدن را به اتاق‌ها مي‌دهند. اين ويژگي براي مکان‌هايي که به‌ندرت استفاده مي‌شود مناسب است.
از طرف ديگر مي‌توان قسمت‌هايي از منزل که زياد از آن‌ها استفاده مي‌کنيد مانند اتاق ناهارخوري و اتاق نشيمن را در قسمت جنوبي ساختمان قرار دهيد. اگر فضاي کافي براي تمام موارد بالا وجود نداشت، اتاق نشيمن را حتماً در جنوب ساختمان قرار دهيد. فضاي داخل ساختمان را با توجه به استفاده‌ي مشابه از آن‌ها طبقه‌بندي نماييد و آن‌ها را با درهاي داخلي پيش‌ساخته از هم جدا کنيد.
نقش به‌کارگيري ابزارهاي معماري در کاهش اتلاف انرژي
ابزارهاي معماري مي‌تواند در بهبود فضاي زندگي و اتلاف انرژي نقش داشته باشد اينکه تا حد ممکن سعي شود فضاي قسمت نشيمن کوچک‌تر باشد و همچنين سقف آن را زياد بلند در نظر نگيريم. بهتر است ارتفاع سقف در اين قسمت حدود ۲/۹ متر باشد. اين کار به‌منظور کاهش مصرف سوخت موردنياز براي گرمايش، پيشنهاد مي‌شود. لازم به ذکر است با توجه به اينکه توليد سرما بسيار گران‌تر از توليد گرما است، در ارتفاع بهينه سقف بايد با توجه به اقليم هر منطقه تأمل کافي نمود. از سوي ديگر اندازه و محل قرارگيري پنجره‌ها بايد با توجه به محل قرارگيري زمين ساختمان و نوع مصالح ساختماني، طراحي و نصب شوند. سرمايش مناسب در تابستان‌ها با استفاده از پنجره‌هاي بازشو قابل حصول است. استفاده از سايه بان نيز در مقابل پنجره پيشنهاد مي‌شود.
يکي از مهم‌ترين اجزاي معماري ساختمان‌ها «پنجره» است. پنجره تأمين‌کننده نور، گرما و زيبايي در ساختمان است و همچنين مي‌توان با باز و بسته کردن پنجره به محيط بيروني دسترسي داشت و ضمن تهويه‌ي مناسب، هواي مطلوب به دست آورد. البته اگر پنجره به‌طور صحيح ساخته و به کار گرفته نشود و يا در طراحي ساختمان ديدگاه‌هاي انرژي رعايت نشود و پنجره در موقعيت مناسب قرار نگيرد، عامل اصلي افت حرارتي و برودتي در فصول سرد و گرم سال مي‌شود.
ازنظر ميزان مصرف انرژي، پنجره‌اي که مقاومت حرارتي آن بيش‌تر باشد مناسب‌تر است و به‌طور کمّي ميزان مقاومت حرارتي پنجره به عوامل زير بستگي دارد.
– نوع شيشه‌ي مورداستفاده (شيشه، پلاستيک، شيشه‌هاي با ضريب صدور انرژي و شيشه‌هاي هوشمند)؛
– تعداد لايه‌هاي شيشه‌ي موجود در پنجره (شيشه‌ي تک جداره، دوجداره و …)؛
– ضخامت لايه هوايي ايجادشده بين دو شيشه؛
– مقاومت حرارتي يا ضريب هدايتي قاب پنجره؛ و
– درزبندي و هوابندي در هنگام نصب.
هر يک از پارامترهاي فوق نيز وابسته به مواد تشکيل‌دهنده پنجره و کيفيت ساخت آن است.
در اين ميان سايه بان هاي خارجي پنجره‌ها تجهيزاتي هستند که مي‌توانند منزل شما را در تابستان خنک نگه دارند. بهتر است پنجره‌هاي جنوب غربي و شرقي نسبت به آفتاب تابستاني با سايه بان ها تجهيز شوند. با استفاده از اين‌گونه سايه بان ها علاوه بر اينکه در زمستان‌ها از نور خورشيد استفاده مي‌شود، در تابستان نيز فضاي داخلي منزل خنک مي‌ماند.
از سوي ديگر عايق‌کاري کاراترين تکنيک به‌منظور استفاده هوشمندانه انرژي است. يک منزل عايق‌کاري شده در زمستان دما را ۵ درجه گرم‌تر و در تابستان ۱۰ درجه خنک‌تر نگه مي‌دارد. ازاين‌رو تمام سقف‌ها، ديوارها و کف ساختمان را بايد عايق‌بندي نمود.
با درست مصرف کردن انرژي در بخش گرمايش آب به ميزان فراوان اي مصرف انرژي در اين بخش کاهش مي‌يابد. سيستم گرمايش آب را تا حد امکان به آشپزخانه، دستشويي و حمام نزديک کنيد.
از روشنايي طبيعي کمال استفاده را ببريد (به‌خصوص از پنجره‌هاي جنوبي). رنگ‌آميزي روشن ديوارها و سقف نيز به اين امر کمک بسياري مي‌کند. در فضاي اتاق نشيمن از لامپ‌هاي فلورسنت استفاده کنيم و براي هر لامپ از کليدهاي جداگانه استفاده نماييم.
استفاده از درخت‌هاي بلند در فضاي اطراف ساختمان اجازه‌ي استفاده از نور خورشيد در زمستان و سايه در تابستان‌ها را به شما مي‌دهند.
چگونه انرژي‌هاي مفيد ساختمان را ذخيره کنيم؟
امروزه به دليل محدوديت منابع انرژي و به جهت مسائل محيط‌زيست، تمامي کشورها اعم از صنعتي و درحال توسعه استفاده از بهينه انرژي را در دستور کار خود قرار داده‌اند. با توجه به اينکه منابع مختلف آماري، طراحي معماري ساختمان‌هاي مسکوني را يکي از عمده‌ترين بخش‌هاي تلف کننده‌ي انرژي معرفي نموده‌اند، لذا ضرورت ارائه پيشنهادهاي سودمند براي مالکان و سازندگان اين اماکن براي صرفه‌جويي و کاربرد منطقي انرژي بسيار با اهميت است و مي‌تواند باعث صرفه‌جويي فراوان اي در استفاده از انرژي گردد. لذا با استفاده از مطالب ذيل مي‌توان با استفاده از ابزارهاي مختلف معماري مصرف انرژي را در خانه به حداقل رسانيد.
– مکاني يابي مناسب کاربري‌هاي مختلف در طراحي معماري؛
– محاسبه بار حرارتي و برودتي و تعيين اندازه و انتخاب تجهيزات سرمايشي و گرمايشي و ميزان گشودگي در و پنجره؛
– تعيين جزئيات راه‌کارهاي ارائه‌شده و تعيين مشخصات فني و بهينه آن‌ها از قبيل عايق‌کاري، پنجره دوجداره؛
– اصلاح سيستم روشنايي و محاسبه شرايط و پارامترهاي بهينه آن با توجه به استاندارد، موقعيت و مشخصات فضاي موردنياز و …