فرازهايى از اوج مدرنيسم ايرانى / آثار بازگردانده شده به مرکز تجسمي چه بودند؟


نگارخانه هنر ايران اين روز‌ها ميزبان آثاري از هنرمندان برجسته معاصر ايران است. آثاري کمتر ديده شده از هنرمنداني چون بهمن محصص، رضا مافي، حسين زنده‌رودي، عليرضا اسپهبد، فريده لاشايي، اردشير محصص، ميرعبدالرضا دريابيگي و پروانه اعتمادي که در کنار هم قرار گرفتن آن‌ها براي هر بيننده علاقه‏‌مندي مي‌‏تواند جالب توجه باشد.

از بهمن محصص دو اثر در اين مجموعه وجود دارد، يک اثر پرتره‎اي به همراه يک پرنده قرمز رنگ است که محصص آن را در سال ۱۹۶۴ کشيده است. اثر ديگر به طبيعت بي‏جان‌هاي اين هنرمند معاصر تعلق دارد و در آن فضاي سرد و خاکستري اين دوره از آثار بهمن محصص در قالب چند شي آشنا در کارهاي اين هنرمند بازنمايي شده است. اين اثر محصص در سال ۱۹۶۷ خلق شده است. بهمن محصص متولد ۹ اسفند ۱۳۱۰ در رشت و نقاش، مجسمه‌ساز و مترجم پيشروي ايراني بود. نقاشي‌هاي آوانگارد بهمن محصص از آثار معتبر نقاشي مدرن ايران محسوب مي‌شود. محصص در نظرسنجي نوروز سال ۹۴ فصلنامهٔ حرفه: هنرمند براي انتخاب ده هنرمند برگزيده هنر نوگراي ايران که بين صد هنرمند و هنر‌شناس و منتقد انجام شد، در صدر فهرست هنرمندان نوگراي ايران از دههٔ بيست تا به امروز قرار گرفت. اين هنرمند معاصر ۶ مرداد ۱۳۸۹ در رم درگذشت.

رضا مافي هنرمند فقيد حوزه نقاشي‎خط نيز دو اثر در اين نمايشگاه دارد که يکي از آن‌ها يک مرغ بسمل است که با خطوط سياه در فضايي لاکي به رنگ آبي زنگاري تيره جاي گرفته است. رضا مافي متولد ۵ آذر ۱۳۲۲ و خوشنويس صاحب‌نام و از هنرمندان تاثيرگذار در هنر معاصر ايران است. او را از نخستين هنرمنداني مي‌دانند که به خلق نقاشي‌خط در دورهٔ معاصر پرداخت و در اشاعهٔ اين شيوه نقش داشت. رضا مافي شيوه‌اي ويژه داشت و تابلوهاي او را بين صد‌ها تابلوي ديگر به سادگي مي‌توان تشخيص داد. رنگ تابلوهاي او بيشتر قهوه‌اي است با متن و نوشته‌هايي به همين رنگ که متمايل به سياه است. اين رنگ که وقار ويژه‌اي دارد به اثر حالتي کهنه و قديمي مي‌دهد. او از به کار بردن رنگ‌هاي تند و درخشان بکلي گريزان بود و بندرت در ترکيب متن‌ها از آن‌ها استفاده مي‌کرد. رضا مافي در يکم مهرماه ۱۳۶۱ در ۳۹ سالگي و در اوج موفقيت هنري به‌هنگام اسب‌سواري از اسب سقوط کرد و دچار خونريزي مغزي شد و در روز چهارم مهرماه ۱۳۶۱ درگذشت.

همچنين از حسين زنده رودي نيز دو نقاشي‎خط در اين نمايشگاه در معرض ديد عموم قرار گرفته است. اين دو اثر با خطوط ريز بر زمينه‏‎هايي رنگارنگ خلق شده است و زنده‎رودي در آن‌ها با چيدمان رنگ‎هاي زرد و قرمز در کنار سبز و آبي علاوه بر آنکه به اثر خود حالتي مخمل‎گون داده است در اين دو اثر عمق و بعد ايجاد کرده است. حسين زنده‌رودي‌ زاده ۱۳۱۶ خورشيدي در تهران و نقاش معاصر ايراني است. او از بنيانگذاران مکتب سقاخانه و پيشگامان شيوه نقاشي‌خط در ايران است و با استفاده از نمادهاي هنر سنتي ايران و همچنين خوشنويسي، روشي تازه را در هنرهاي تجسمي ايران به وجود آورد. حسين زنده‌رودي از ابتدا نقاشي‌هاي خود را با اعداد و حروف و تکرار آن‌ها خلق کرد. در آثار وي چهار عنصر آب، خاک، باد، و آتش مورد توجه قرار گرفته‌اند.

از عليرضا اسپهبد نقاش فقيد معاصر نيز يکي از آثار مجموعه "کلاغ‎‌ها" در اين نمايشگاه حضور دارد، اين مجموعه در سال‎هاي دهه پنجاه خلق شده است و در نخستين نمايشگاه انفرادي اين هنرمند در سال ۱۳۵۴ در نگارخانه سيحون به نمايش گذاشته است. عليرضا اسپهبد آذرماه ۱۳۳۰ در تهران متولد شد. يکي از مشهور‌ترين آثار اسپهبد طرح جلد ثابت مجموعه اشعار احمد شاملو بود. وي همچنين طراح مجله "کتاب جمعه" به سردبيري شاملو بود. انسان‌هاي ترسيده، زنان سفيدپوش مدهوش، جيغ‌هاي هولناک، کلاغ‌ها و درخت‌هاي نوستالژيک موضوعاتي هستند که در بيشتر نقاشي‌هاي عليرضا اسپهبد به آن‌ها پرداخته شده است. کيفيت کارهاي اسپهبد به‌گونه‌اي بود که از وقايع جاري اجتماعي الهام مي‌گرفت و در فرم‌هاي فيگوراتيو آن‌ها را عرضه مي‌کرد. فضاي کار‌هايش بيشتر سورئاليسم با جنبه‌ انساني و واقع‌گرايي اين فضا‌ها بود که فضاي فرهنگ ايران را نشان مي‌داد. اين هنرمند نقاش پنجم اسفند ۱۳۸۵ بر اثر عارضه قلبي چشم از جهان فرو بست.

فريده لاشايي نيز دو اثر در اين نمايشگاه دارد هر دو اثر درختي را بازنمايي مي‌کنند اما هر يک از آن‌ها به دوره‌اي متفاوت از آثار لاشايي تعلق دارد هرچند يکي از آن‌ها امضايي از فريده لاشايي متعلق به سال ۱۳۷۸ را دارد. فريده لاشايي (زاده ۱۳۲۳ در شهر رشت نقاش نوگرا، نويسنده و مترجم ايراني است. او را به پرده‌هاي انتزاعي معاصرش مي‌شناسند. مهم‌ترين کتاب او رمان "شال بامو" است و از ديگر آثارش مي‌توان به ترجمه "نجواهاي شبانه" ناتاليا گينزبورگ اشاره کرد. نقاشي‌هاي فريده لاشايي را مي‌توان نمونه‌اي از حضور هنر گذشته در هنر معاصر به شمار آورد. حضور‌‌ همان سفسطه‌هاي اندوهناک طبيعت که از اوخر سدهٔ هفدهم در آثار نقاشان شمال اروپا چهره نماياند. وي در ساعت ۱۷ روز يکشنبه ششم اسفندماه ۱۳۹۱، در پي يک دوره طولاني بيماري و به خاطر ابتلا به سرطان در سن ۶۸ سالگي در بيمارستان جم تهران درگذشت.


اردشير محصص نيز در اين نمايشگاه دو اثر دارد، يکي از اين آثار کاريکاتوري از يک خانواده است که محصص آن را روي کاغذ کار کرده است. يک عکس خانوادگي که نيمه بالايي آن فضايي عادي دارد درحالي که در نيمه پاييني اثر پاي اعضاي خانواده در حال بازي فوتبال است. اردشير محصص‌ زاده ۱۸ شهريور ۱۳۱۷ در گيلان است، او طراح، کاريکاتوريست و نقاش ايراني بود. پدر و مادر او هر دو از متمولان لاهيجان بودند و او نيز بزرگ شدهٔ اين شهر است. محصص پس از تحصيل حقوق در تهران و مدتي کار در دولت، کار طراحي را برگزيد و آثار خود را در نشريات و کتاب‌ها منتشر کرد. او پس از انقلاب اسلامي ايران، به نيويورک مهاجرت کرد. او ۱۸ مهر ۱۳۸۷ در نيويورک درگذشت.

بيشترين تعداد آثار در اين نمايشگاه متعلق به ميرعبدالرضا دريابيگي است. از او چهار اثر نقاشي به نمايش گذاشته شده است که همچون ديگر آثار اين هنرمند رويکردي طبيعت‎گرايانه داشته و صحنه‏‌هايي از درياهايي سوررئاليستي را نشان مي‌‏دهند. دريا بيگي متولد ۱۳۰۹ فارغ التحصيل دانشکده ادبيات دانشگاه تهران از مهم‌ترين هنرمندان سبک هنر مفهومي در ايران است. نخستين بار آثارش در نمايشگاه گروهي گالري آستتيک در سال ۱۳۳۹ به نمايش درآمد و در سال ۱۳۴۲ اولين نمايشگاه انفرادي او در گالري مس که خود مديريتش را برعهده داشت برگزار شد. ميرعبدالرضا دريابيگي به همراه مارکو گريگوريان، غلامحسين نامي، مرتضي مميز، فرامرز پيلارام، مسعود عربشاهي و سيراک ملکوتيان گروه نقاشان آزاد را در سال ۱۳۵۳ به دنبال هجوم موج نوگرايي مبتذل در ايران پديد آوردند.

پروانه اعتمادي نيز دو اثر کوچک در اين نمايشگاه دارد اين آثار که با پاستل روي مقوا کار شده‌اند به سال ۱۳۳۶ تعلق داشته و فضاي طبيعت‎بي‌جان آن روي زمينه‎اي ساده شکل گرفته است. پروانه اعتمادي متولد ۱۳۲۷ شمسي، از مشهور‌ترين زنان هنر مدرن ايران است. او نقاشي را نزد بهمن محصص آغاز کرد و تنها شاگرد مستقيم اين هنرمند محسوب مي‌شود. پروانه اعتمادي با نقاشي‌هاي طبيعت بي‌جان و به طور اخص نقاشي‌هاي سيماني در دهه پنجاه شناخته مي‌شود. او نخستين نمايشگاه خود را در سال ۱۳۴۸ در تالار قندريز برگزار کرد و در طول دهه شصت و هفتاد نيز آثار متنوعي با تکنيک مداد رنگي آفريده است.

لازم به يادآوري است آثار اين نمايشگاه متعلق به مرکز هنرهاي تجسمي است که چند ماه قبل به دليل خيانت در امانت امين‌الاموال معاونت امور هنري از مجموعه خارج شده بود که با پيگيري دفتر هنرهاي تجسمي، معاونت امور هنري، مراجع ذي‌صلاح انتظامي و قضايي و مشارکت جمعي از مجموعه داران، هنرمندان و گالري داران آثار مذکور به دفتر هنرهاي تجسمي بازگردانده شد.

منبع :�هنرآنلاين

 

اخبار مرتبط :

ماجراي يک دزدي عجيب!

سرقت آثار هنري حماقتي عجيب بوده است؟

سرقت آثار از مجموعه دولتي با «تباني» بوده

تصميم امين اموال ناشيانه بود

پیمایش به بالا